Seresapsyzlyk tokaý ýangynyň esasy sebäbi: Türkiyeň ýaşyl geljegi howp astyndadyr

Türkiye tokaýlygy ýyllaryň dowamynda köpelse-de, ýangynyň iň esasy sebäbi äsgermezlik bolup durýar. Oba hojalygy we tokaý ministrliginiň maglumatlaryna görä, ýurduň tokaý meýdanlary 1973-nji ýyldan bäri yzygiderli ýokarlandy we 2023-nji ýylda 23 million 363 müň 71 gektara ýetdi. Şeýle-de bolsa, oňyn ösüşe garamazdan tokaý ýangynlary çynlakaý howp döredýär. 23 million 363 müň 84 gektar, 2025-nji ýylda 23 million 375 müň 331 gektar. Tokaýlar ýurduň ýer meýdanynyň 30 göterimini tutýar we bu ýerler iki esasy kategoriýa bölünýär: “boşluk ýapyk tokaýlar” we “adaty ýapyk tokaýlar”. Boş ýapyk tokaýlar umumy tokaý meýdanynyň 41 göterimini, adaty ýapyk tokaýlaryň 59 göterimini emele getirýär.

Esangynlaryň sany we olaryň täsiri

Howanyň üýtgemegi we äsgermezlik ýaly faktorlar tokaý ýangynlarynyň köpelmegine sebäp bolýar. 2020-nji ýylda 3 müň 399 ýangyn bolan hem bolsa, bu san 2021-nji ýylda 2 müň 793, 2022-nji ýylda 2 müň 160 diýip hasaba alyndy. Esangynyň sany 2023-nji ýylda ýene köpelip, 2579, 2024-nji ýylda 3,797 we geçen ýyl 3,224-e ýetdi. Bu ýangynlar müňlerçe gektar tokaýyň ýakylmagyna sebäp boldy; 2020-nji ýylda 20 müň 971 gektar, 2021-nji ýylda 139 müň 503 gektar we 2022-nji ýylda 12 müň 799 gektar meýdana zeper ýetdi. Geleňsizlik geçen ýyl 1753 ýangyna sebäp bolup, 40 müň 32 gektar ýere zeper ýetdi. Bilgeşleýin ýangynlar 160 hadysa bilen 3 müň 546 gektar meýdana, tebigy sebäpler sebäpli ýüze çykan ýangynlar 279 hadysa bilen 269 gektar meýdana täsir etdi. Sebäbi näbelli bolan 1032 ýangyn, 37 müň 626 gektar ýeri weýran etdi. 2024-nji ýylda geçirilen bu gözlegleriň netijesinde umumy tokaý meýdanlarynyň 42,3 göterimi halkara ülňülerine eýe boldy, 2025-nji ýylda bu görkeziji 1 million 491 müň 221 gektar artyp, 48,7 göterime ýetdi. Mundan başga-da, ekoturizm we dynç alyş funksiýalary bolan ýollaryň sany 12,9 göterim ýokarlap, 140-a ýetdi. Geçen ýyl bu goldawlardan 10 müň 830 maşgala peýdalandy. Hususan-da, “senetçilik we öý sungaty” goldawy 2024-nji ýylda 142 maşgala we 2025-nji ýylda 773 maşgala ýetdi.

Netijede Türkiýanyň tokaýlary ösmegini dowam etdirýärkä, ýangynlar uly howp döredýär. Seresapsyzlygyň öňüni almak üçin habarlylygy ýokarlandyrmak we öňüni alyş çäreleri köpeltmek möhümdir. Geljekde Türkiýanyň ýaşyl geljegi üçin tokaýlary durnukly dolandyrmak we ýangynyň öňüni alyş strategiýalary möhümdir.