Sputnikde soňky 150 ýylyň iň agyr El Nino: Türkiye garaşýan iň möhüm 10 ýyl

Howanyň global üýtgemegi we ummanyň akymlarynyň adatdan daşary üýtgemeleri bütin dünýäde yzyna dolanyp bolmajak meteorologiki betbagtçylyklara gapy açýar. Halkara maglumat üpjün edijileri tarapyndan geçirilen soňky derňewler, soňky 150 ýylda iň agyr El-Niño döwrüniň dünýä derejesinde başdan geçirilendigini ýüze çykardy. Stambul Nişantaşy uniwersitetiniň In Engineeringenerçilik we binagärlik fakultetiniň gurluşyk fakultetiniň mugallymy, professor doktor Jeýhun Özçelik bu meselede tankydy baha bermek bilen, atmosfera temperaturasynyň duýdansyz ýokarlanmagy suw joşmalary, gurakçylyk, weýrançylykly ýylylyk tolkunlary we gözegçiliksiz tokaý ýangynlary ýaly tebigy hadysalaryň ýygylygyny we agyrlygyny ep-esli ýokarlandyrjakdygyny aýtdy.

Pari Paris klimat şertnamasynyň 1.5 dereje çäkleri geçdi

2015-nji ýylda gol çekilen Pari Paris klimat şertnamasynyň çäginde global ýylylygyň senagatlaşma döwründen öňki döwür bilen deňeşdirilende 1,5 dereje çäkde saklanmagy maksat edinildi. Şeýle-de bolsa, häzirki ýagdaý bu möhüm çäkden eýýäm geçendigini görkezýär. Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy we Amerikanyň Milli Atmosfera we Okean Dolandyryşy ýaly abraýly halkara guramalarynyň maglumatlaryny gözden geçirendiklerini mälim eden prof. Doktor Jeýhun Özçelik soňky üç ýylda ortaça seredeniňde, 1,5 dereje çäkden geçendigi çak edilýär.

Özçelik, Pacificuwaş ummanyň gündogaryndaky Ekwator çyzygynyň töwereginde deňiz suwunyň temperaturasy bilen adaty gymmatlyklardan ýokary ýokarlanýan El Niñonyň, global atmosfera temperaturasyna gönüden-göni sebäp bolýandygyny we ýakyn 10 ýylda temperaturanyň ýokarlanmagynyň 1,5 derejeden geçjekdigini duýdurdy.

Ortaýer deňzinde duýduryş temperaturasynyň ýokarlanmagy: 7-8 dereje ýokarlanmagy

Global klimat krizisiniň ýerli täsirleriniň has zyýanly bolup biljekdigini belläp, professor doktor Özçelik Türkiye töweregindäki deňizleriň temperaturasynyň üýtgemegine aýratyn ünsi çekdi. Özçelik Ortaýer deňziniň basseýnindäki suwuň temperaturasynyň iýul we awgust aýlarynda aşa ýokary derejä ýetendigini belläp, hemra maglumatlarynyň Ortaýer deňziniň günbatar böleginde deňiz suwunyň temperaturasynda adatdan daşary ýokarlanmany hasaba alandygyny düşündirdi.

Deňiz suwunyň aşa gyzmagynyň gidrologiki aýlawy bozýandygyny mälim eden Özçelik, bu ýagdaýyň Türkiýanyň kenar ýakalarynda duýdansyz we güýçli ýagyşlar we içerki sebitlerde güýçli oba hojalygy we gidrologiki guraklyk sebäpli suw joşmagy howpuny ýokarlandyrýandygyny aýtdy. Howanyň modelleriniň dünýä derejesinde işleýändigine garamazdan ýerli derejede ýörite çäreleri görmelidigini aýtdy.

Şäher we oba infrastrukturasy howa krizisine görä täzeden gurulmaly

Bu düýpli üýtgeşmeleriň diňe bir howa şertlerine däl, eýsem ekosistema we ykdysady işjeňlige gönüden-göni täsir edýändigini aýdyp, professor doktor Jeýhun Özçelik Ortaýer deňzinde deňiz biodürlüliginiň üýtgeýändigini we syýahatçylyk işleriniň bu prosesiň täsir edýändigini aýtdy. Localerli hökümetleriň we alymlaryň geljekde ýüze çykjak töwekgelçilikleri azaltmak üçin utgaşdyrylan görnüşde işlemelidigini aýtdy.

Özçelik suw joşmalary we yssy tolkunlar ýaly duýdansyz betbagtçylyklara garşy şäherleriň infrastruktura taýdan güýçlendirilmelidigini, oba ýerlerinde guraklyga çydamly oba hojalyk syýasatlaryny ösdürmek arkaly ykdysady durnuklylygy saklamalydygyny aýtdy we geljek döwre taýynlygyň möhümdigini aýtdy.