Tähran-Waşington liniýasyndaky söweş jaňlary: Çelgiler barada Memorandum we Eýrandan ABŞ-a çenli harby gatyşma howpy

Eastakyn Gündogarda suwlar köşeşmegini dowam etdirýärkä, Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky dartgynlyk möhüm çäklere ýetdi. Eýran administrasiýasy, ABŞ bilen diplomatik gatnaşyklar petiklenenden soň, harby doktrinasynda düýpgöter üýtgeşme girizendigini habar berdi. Düýbi Angliýada ýerleşýän halkara habar gullugy Roýter bilen söhbetdeşlikde Eýranyň ýokary derejeli resmisi öz ýurdunyň goranyşa gönükdirilen harby syýasatdan ýüz öwürendigini we düýbünden “kemsidiji” strategiýa geçendigini aýtdy. Bu söz, sebitdäki harby deňagramlylygy sarsdyrjak harby gatyşmagyň alamaty hasaplanýar.

Tähranyň strategiki üýtgemegi: Goranmakdan jenaýat işine geçiş

Eýranyň ýokary derejeli resmisi, ady aýan edilmedik bu hemişelik karary hemişelik parahatçylyk şertnamasynyň öňündäki päsgelçilikler we ABŞ-nyň barlyşyksyz garaýşy sebäpli kabul etmelidigini aýtdy. Tähranyň dartgynlygy güýçlendirmek meselesinde hiç hili ätiýaçlygynyň ýokdugyna ünsi çeken resmi işgär: "Eýran kyn meseleler boýunça karar bermäge we bu ugurda çäre görmäge taýyn bolar. Eýranyň harby elementleri Hormuz bogazynda we has giň sebitlerde dartgynlygy ýokarlandyrmaga taýyn bolmaly"

Diplomatiýa tablisasyndaky iň soňky pursat: "Wagtynda we takyk" gatyşma duýduryşy

Eýranyň çeşmeleri, diplomatik kanallar doly petiklenen halatynda Tähranyň harby mümkinçilikleri işjeňleşdirjekdigini aç-açan aýtdy. ABŞ goşunynyň sebitde girizen harby we ykdysady gabawyny ýok etmek üçin "öz wagtynda we takyk" operasiýa ediljekdigi mälim edildi. Şunuň bilen baglylykda, Eýran Waşington administrasiýasyna geçen ýylyň iýun aýynda iki ýurduň arasynda gol çekilen düşünişmek memorandumyny durmuşa geçirmek üçin "birnäçe hepde" möhlet berdi, ýöne özara bozulmalar sebäpli togtadyldy.

Tähran gepleşiklerden gaýdyp gelmek üçin ABŞ-dan gysga möhletde şertnamanyň ähli şertlerini doly ýerine ýetirmegini talap edýär. Bu soňky möhletiň Aýlag sebtindäki araçy ýurtlaryň üsti bilen ABŞ-a we sebitleýin gatnaşyjylara resmi taýdan habar beriljekdigi bellendi.

Hormuz bogazynyň taryhy: 60 günlük atyşyk näme üçin ýykyldy?

ABŞ we Eýran ozal gol çeken düşünişmek memorandumynyň çäginde 60 günlük wagtlaýyn ot açyşlygy yglan etmek barada ylalaşdylar. Bu wagtlaýyn döwürde taraplar; Maksat, Eýranyň baýlaşdyrylan uran ätiýaçlyklary, Tähranyň jedelli ýadro programmasy we global nebit söwdasynyň merkezi bolan Hormuz bogazynda nawigasiýa howpsuzlygyny döretmek ýaly möhüm temalary öz içine alýan gutarnykly parahatçylyk meýilnamasy barada ylalaşyk gazanmakdy.

Şeýle-de bolsa, düşünişmek memorandumynyň 5-nji maddasyndaky düşündiriş tapawudy sebäpli taraplaryň arasyndaky ylalaşyk kynlaşdy. Tähran administrasiýasy degişli makalanyň Hormuz bogazyny birtaraplaýyn dolandyrmaga hukuk berýändigini öňe sürýär; Waşington bu tezisi düýbünden ret etdi. Bu prosesiň dowamynda Eýran söwda gämilerini howpsuz ýollaryň ýerine alternatiw ugurlara ugrukdyrmak bilen prowokasiýa etmekde aýyplady we suw ýolunda täze harby operasiýa başlady. Bu wakalardan soň togtadylan proses barada geçen aý beýanat beren Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ismail Bekayi ABŞ-nyň birnäçe gezek bozmagy sebäpli şertnamanyň resmi taýdan doňdurylandygyny habar berdi.