Tähranda sebitleýin howpsuzlyk sammitine Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi baha bermek

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi 26-njy oktýabrda Tähranda, Saud Arabystanyndan we Pakistandan wekiliýetleriň gatnaşmagynda geçirilen sebitleýin howpsuzlyk ýygnagynyň netijeleri barada beýanat berdi. Sebit howpsuzlygy, Ysraýylyň alyp barýan işleri we Palestindäki we Liwandaky häzirki ýagdaý ara alnyp maslahatlaşylan sammite baha beren Arakçi, ýygnaklaryň konstruktiw ýagdaýda geçirilendigini aýtdy.

Tähran ýygnagy haýsy maksat bilen geçirildi?

Tähranda geçirilen ýygnak sebitleýin howpsuzlyk meseleleri boýunça gepleşikleri ösdürmek we häzirki howplara we kynçylyklara garşy göreşmek üçin umumy esas döretmek üçin gurnaldy. Arakçi, bu sammitiň taraplaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin möhüm bir mümkinçilik döredendigini aýtdy we "Tähran duşuşygy sebit howpsuzlygy we howplara we kynçylyklara garşy göreş gepleşiklerini ösdürmäge mümkinçilik berdi" -diýdi.

Sebit howpsuzlygy üçin haýsy ýörelgeler tapawutlanýar?

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi sebitde hemişelik howpsuzlygy üpjün etmek üçin milli özygtyýarlylyga birek-birege hormat we ynam döretmek zerurdygyny aýtdy. Sebit däl aktýorlaryň gatyşmagyna garşy çykyş eden Arakçi: "Eýranyň pikiriçe, sebitleýin ýurtlaryň gatnaşmazlygy we sebit däl ýurtlaryň gatyşmagy bolmazdan hemişelik howpsuzlyk gazanylmaly".

26-njy oktýabrda Eýranyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Mohsen Rezai tarapyndan geçirilen dört taraplaýyn sammit; MİT müdiri İbrahim Kalyn Türkiýe, Goranmak ministri şazada Halid bin Selman Saud Arabystanyna, Baş ştabyň başlygy Asym Münir Pakistana wekilçilik etdi. Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian we Daşary işler ministri Abbas Arakçi hem gatnaşan duşuşygyň netijesinde sebitdäki ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy gowulandyrmak üçin gepleşikleri dowam etdirmek kararyna gelindi.

Halkara gatnaşyklarynda sebitleýin gatnaşyjylar birleşip, howpsuzlyk arhitekturasyny ara alyp maslahatlaşýarlar, diplomatik çözgütleriň bir bölegi hasaplanýar. Degişli döwletler tarapyndan daşary gatnaşyklar we howpsuzlyk býurokratiýalary arkaly amala aşyrylýan şeýle gatnaşyklar resmi daşary syýasat kanallary we ýurtlaryň diplomatik wekilleri arkaly amala aşyrylýar we gazanylan şertnamalar degişli daşary işler ministrlikleriniň resmi beýannamalary arkaly köpçülige mälim edilýär.

Netije

Tähranda geçirilen bu sammit sebitdäki howpsuzlyk meseleleriniň çözgütlerini gözlemekde sebit eýeçiligine ünsi jemleýändigini görkezýär. Gatnaşýan ýurtlaryň daşarky gatyşyklardan garaşsyz howpsuzlyk mehanizmini döretmek islegi Eastakyn Gündogardaky we onuň töweregindäki ýurtlaryň arasynda diplomatik kanallary işjeň saklamaga ýykgyn edýändigini görkezýär.

Duşuşygyň soňky jarnamasynda gepleşikleriň dowam etdirilmegi baradaky ylalaşyk, taraplaryň häzirki sebit krizislerini çözmekde gepleşik ýoluny saýlaýandyklaryny we hyzmatdaşlygyň institusional esaslaryny döretmäge synanyşýandygyny subut edýär.

Mümkin täsirler

Şeýle ýokary derejeli howpsuzlyk ýygnaklarynyň dartgynlygy dolandyrmakda we sebitdäki düşünişmezlikleri azaltmakda oňyn rol oýnamagyna garaşylýar. Türkiýe, Eýran, Saud Arabystany we Päkistanyň arasyndaky bu diplomatik gatnaw sebitdäki durnuklylygy goramakda hyzmatdaşlygyň täze ugurlarynyň döremegine goşant goşup biler.

Esasanam Palestina we Liwan ýaly duýgur sebitlerde bolup geçýän wakalara ünsi çekmek, bu ýurtlara umumy garaýyş ösdürseler, halkara arenasynda has täsirli diplomatik basyş döretmegine täsir edip biler. Şeýle-de bolsa, sebitara däl gatnaşyjylaryň bu prosese bolan çemeleşmeleri bu hyzmatdaşlygyň geljekki çägini kesgitläp biler diýlip hasaplanýar.