"Taryhçylaryň polýusy" Prof. Dr. Halil İnalçigiň mirasy: Ölüminiň 10 ýyllygy mynasybetli ýatlanylýar

Osmanly we dünýä taryhçylygynyň iň ajaýyp şahsyýetlerinden biri, ylmy töwereklerde "Taryhçylaryň polýusy" hökmünde tanalýan Prof. Dr. Ölüminiň 10 ýyllygynda Halil İnalçyk hormat, minnetdarlyk we akademiki mirasynyň beýikligi bilen ýatlanýar. Hundredüz ýyllyk ömründe toplan ägirt uly eserleri, tälim alan köp sanly akademigi we taryh usulyýetine getiren innowasiýa perspektiwasy bilen İnalçik diňe bir Türkiýede däl, eýsem halkara akademiki dünýäsinde-de ýeňip bolmajak belent hasaplanýar.

Respublikanyň ilkinji nesillerinden dünýä derejesindäki zehinlere syýahat

1916-njy ýylyň 7-nji sentýabrynda Stambulda Seýit Osman Nuri Beý bilen Aýşe Bahriý Hanymyň birleşmeginden Krym immigrant maşgalasynyň ogly Halil İnalçik bilim durmuşyny Ankara we Siwasda başlady. Orta mekdebi taryhy Balykesir Necati Beý mugallymlar mekdebinde gutaran İnalçik, ýokary bilimini 1935-nji ýylda Ankara uniwersitetinde, Dil, taryh we geografiýa fakultetinde (DTCF) dowam etdirdi. Talyplyk ýyllarynda gazanan üstünlikleri we gözleg höwesi şol döwrüň meşhur taryhçysy Prof. Dr. Köprülüiň maslahaty bilen akademiki karýerasyna ilkinji ädimini şol fakultetde ylmy kömekçi edip aldy.

Akademiki basgançaga çaltlyk bilen çykan Inalçik, 1942-nji ýylda tamamlan "Tanzimat we Bolgariýa meselesi" atly tezisi bilen doktorlyk derejesini aldy. Derrew 1943-nji ýylda ýazan "Osman imperiýasy we Krym hanlygy Wenadan Beýik haýyş" atly doktorlyk derejesini aldy. Jemgyýet durmuşynda möhüm ädim ätdi we 1945-nji ýylda DTCF Arap dili we edebiýaty bölüminden Şewkiye Işıl bilen durmuş gurdy; Bu nikadan Günhan atly bir gyz dünýä indi. 1947-nji ýylda Türk Taryhy Jemgyýetiniň (TTK) agzasy hökmünde kabul edilen İnalçyk, gözlegini Osman imperiýasynyň jemgyýetçilik, syýasy we ykdysady dinamikasyna jemledi.

1949-njy ýylda Ankara uniwersiteti tarapyndan Angliýa iberilen Inalçik, Osmanlynyň arhiw resminamalary boýunça çuňňur gözleg geçirdi we dünýä belli taryhçylar bilen bilelikde gözleg geçirdi. 1952-nji ýylda professor derejesini alan zehin, indiki ýyllarda Kolumbiýa, Prinston, Pensilwaniýa we Garward ýaly dünýäniň iň abraýly uniwersitetlerinde myhman leksiýa berdi.

Çikagodan Bilkente: Türk taryhçylygyny dünýä açmak üçin institusional ädimler

1972-nji ýylda Ankara uniwersitetinden talyp bolup okan prof. Doktor Şol ýyl Halil İnalçik ABŞ-nyň Çikago uniwersitetinden çakylygy kabul etdi. Amerikan akademiki jemgyýetinde Osman-Türk taryhy gözlegleriniň institusionallaşdyrylmagynda we ösmeginde bu ýerde Osman taryhy bölüminiň döredilmegine öňdebaryjy rol oýnady.

1986-njy ýylda Çikago uniwersitetinden pensiýa çykan Inalçyk Türkiýa gaýdyp geldi we 1993-nji ýylda Bilkent uniwersitetiniň Taryh bölümini döretdi. Takmynan 23 ýyllap bu ýerde magistr we doktorlyk derejelerinde leksiýalar we seminarlar bermek bilen Türk taryhynyň täze nesliniň diregini emele getirdi. Ömrüniň dowamynda toplan bahasyna ýetip bolmajak arhiw resminamalarynyň nusgalaryny, gözleg belliklerini, seýrek eserleri we baý şahsy kitaphanasyny 2003-nji ýylda Bilkentiň çäginde döredilen "Halil İnalçik Osman öwreniş merkezi" -e sowgat etdi.

Iňlis, fransuz we nemes dillerini, şeýle hem arap, pars we italýan dillerini bilýän Inalçik dünýä akademiýasynda özboluşly abraý gazandy. Köp halkara ylym akademiýalarynyň agzasy we dünýäniň ýokary okuw mekdeplerinden hormatly doktorlyk derejelerini alan İnalçik 2002-nji ýylda Medeniýet ministrliginiň "Medeniýet we sungat baýragy" bilen sylaglandy. Osmanly taryhçylygyna resminama esasly, analitiki gözýetim getiren beýik ussat, 2016-njy ýylyň 25-nji iýulynda Ankarada kabul edilen hassahanada 100 ýaşynda aradan çykdy. mazar Fatih metjidi gonamçylygynda jaýlandy, bu ýerde Fatih Soltan Mehmetiň gubury hem bar.

Ylmy dünýäniň gözlerinden Halil İnalçyk: "Döwrüň iň beýik taryhçysy"

Milli Goranmak Uniwersitetiniň rektory, professor Erhan Afýonku aradan çykmagynyň 10 ýyllygy mynasybetli baha bermek bilen, İnalçigiň diňe Türkiýede däl, eýsem dünýä taryh taryhynda-da iň beýik adydygyny aýtdy. Afýonku: "Meniň pikirimçe, Halil İnalçik geçmişiň we geljegiň iň beýik taryhçysy. Bu kalibrli Osmanly taryhçysy mundan beýläk geler öýdemok." we mugallymyň täsin akyl-paýhasyny, tükeniksiz bilesigelijiligini we derňew güýjüni öwdi. Afyoncu, İnalçigiň Osman arhiwiniň institusional gurluşyny berkitmekde we 1980-nji ýyllarda şol wagtky premýer-ministr Turgut Özalyň goldawy bilen dünýä açylmagynda esasy rol oýnandygyny we taryhy sözlerini paýlaşdy: "Osmanly taryhy iň ýalňyş ýazylan we düşünilmedik taryh. Men muny bütin ömrümde düzetmäge synanyşdym"

Stambul Medipol uniwersitetiniň fakultet agzasy Prof. Dr. Mehmet İpşirli İnalçyk bilen tanyşlygynyň 1960-njy ýyllardan başlandygyny we Türkiýäniň Dini Gaznasynyň Yslam Ensiklopediýasy (TDV İSAM) boýunça alyp barýan işinde mugallymyň oýlanyşyklylygy barada gürleşendigini aýtdy. Şpşirli, ensiklopediýa makalalaryny gözden geçirende görkezen duýgurlygyny şeýle düşündirdi: "Size boş çek berýärin. Mundan beýläk ýazan zatlarymyň hemmesini alyp bilersiňiz ... Iöne meniň bir şertim bar, iň soňkusyny görerin." İlber Ortaýliniň İnalçyk üçin ulanan kesgitlemesi, "ýüz göterim türk" diýip pikir etdi. bilim ulgamy we bu topragyň tertipli işi bilen guruldy.

Prof. Doktor Mehmet şpşirli, 1958-nji ýylda Mýunhendäki Wizantiýa barlaglary kongresinde İnalçigiň ýatdan çykmajak ýatlamasyny berdi: "Mýunhen katolik buthanasynyň başlygy ýapylyş mejlisinde" Iru-giç Wizantiýa haçy we Wizantiýa ýyldyzy Hagia Sofiýanyň depesinde şöhle saçar "diýdi. Akademikler birnäçe minutlap el çarpdylar. Mugallymymyz: 'Gözümi aldym. Everythingewropanyň "Hemme zadyň aňynda nähili bolandygyny gördüm" -diýdi. " İpşirli, İnalçigiň usulyýetiniň dogry bolmagy sebäpli eserleriniň diňe şu gün däl, eýsem bir asyr soň hem esasy çeşme boljakdygyny aýtdy.