Taryhy Kyrkpynar nebit göreşi 665-nji gezek Er meýdançasynda

Taryhy Kyrkpynar nebit göreşi şu ýyl 665-nji gezek Edirnäniň Saraýçi Er meýdançasynda geçiriler. 3-5-nji iýul aralygynda geçiriljek bu beýik gurama, türk sport medeniýetiniň aýrylmaz bölegi hökmünde ünsi özüne çekýär. Bu çäre, iki basmaçy doganyň rowaýata öwrülen göreşine esaslanýan çuňňur taryhy bilen tapawutlanýar.

3-nji iýulda başlar

Guramanyň açylyşy, 3-nji iýul, anna güni kiçi pälwanlaryň ýaraglanmagy bilen başlar. Şol gün baş pälwanlar 32-lige çykmak üçin güýçli bäsleşerler. Juma güni başlanjak bu çäre, dürli ýaşdaky göreş janköýerlerini Edirne özüne çekýän ýaly.

Jemleýji ýaryşlar we baş pälwan ýaryşy

Hepdäniň ahyrynda dürli ululykda dowam etjek göreşler tomaşaçylara gyzykly pursatlar döreder. 5-nji iýul, ýekşenbe güni jemleýji ýaryşlar geçiriler we Türkiye täze baş pälwan kesgitlener. Bu at pälwanlaryň karýerasynda möhüm öwrülişik hökmünde görülýär.

Rowaýat däpleriniň döremegi

Kyrkpynaryň gelip çykyşy, Rumeliýany basyp alanda biri-biri bilen göreşen Ali we Selim doganlaryň hekaýasyna esaslanýar. Bu iki basmaçy basyp almak ýolunda birnäçe sagatlap göreşenden soň öldi. Wakanyň bolan çeşmeleriniň gaýnadylmagy bu sebite 'Kyrkpynar' diýilmegine sebäp boldy. Bu waka, türk nebit göreşi däbiniň döremegini alamatlandyrýar.

Däp-dessurlaryň we däp-dessurlaryň ähmiýeti

Kyrkpynar nebit göreşi birnäçe asyr bäri dowam edip gelýär, käbir üýtgeşmelere garamazdan. Göreşiň aýrylmaz oýunlaryna elense, skaýt we goz ganaty ýaly usullar girýär. Nebit göreşiniň düzgünlerine görä, garşydaşyny ýykmak ýa-da ondan ýüz öwürmek ýeňmegiň alamatydyr. Bu düzgünler göreşiň adalatly we bäsdeşlige ukyplydygyny kepillendirýär. 'Aga' sözi göreş ýaryşlaryny gurnan adama degişlidir, ýöne häzirki wagtda simwoliki many berýär. 'Başpehlivan' ady Türkiýanyň iň gowy pälwanyny aňladýar. Bu aty yzly-yzyna üç gezek alan pälwan altyn guşagyň hemişelik eýesine öwrülýär. Kispetiň dogry daňylmagy göreşiň ugruny kesgitleýän möhüm elementdir. Peşrew göreşden öň ýerine ýetirilen we pälwanlaryň ahlagyna goşant goşýan däp-dessur.

Göreşiň hökmany şertleri: çalgy we kazgyr

Pälwanlary ýaglamak garşydaşyna düşünmek kynlaşdyrmak üçin gorag usulydyr. Egnine, döşüne we öpüne çalynan ýag göreşiň kynlygyny ýokarlandyrýar. Kazgyr pälwanlaryň atlaryny we dogduk şäherlerini manis bilen beýan etmek arkaly göreş atmosferasyna reňk goşýar. Pälwanlary we tomaşaçylary oýnaýan sazlary bilen gyzyklandyrýarlar. Gyzyl çüýşeli şem, Kyrkpynaryň çakylyk nyşany hökmünde ulanylýar. Bu ýylky guramanyň däp bolan gymmatlyklary gorap saklamagyna we ýaş nesillere geçmegine garaşylýar. Şeýle medeni çäreleriň geljekde Türkiýanyň mahabatlandyrylmagyna we syýahatçylygyna möhüm goşant goşmagyna garaşylýar.