Tel Awiwiň “Erdogan” toplumy: Türkiye Ysraýylyň syýasatynda we metbugatynda

AK partiýasynyň dolandyryşy döwründe Palestina meselesini global diplomatiýanyň merkezine getiren Prezident Rejep Taýyp Erdogan, 2009-njy ýylda Şweýsariýanyň Dawos şäherinde geçirilen Bütindünýä ykdysady forumynda Ysraýylyň prezidenti Şimon Perese garşy taryhy "Bir minut" çykyşy bilen Eastakyn Gündogaryň halkynyň ýüregini gazandy. 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabry Gazadaky genosid synanyşygyny ähli halkara platformalarynda, esasanam Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynda we dünýä liderleri bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklarynda gün tertibinde saklady. Bu tutanýerli tutum, Ysraýyl administrasiýasynda Erdogan bilen dowamly hilegärlige öwrüldi.

Oýun üýtgedýän türk ynkylaby, Goranmakdan diplomatiýa

Ysraýylda Erdogan toplumyny iýmitlendirýän iň möhüm faktorlar, soňky 20 ýylda Türkiýäniň goranmak pudagynda bolup geçen rewolýusiýa wakalary we Ankaranyň bu ugurda alyp barýan işjeň syýasaty. 2000-nji ýyllaryň başynda Ysraýyldan Heron görnüşli pilotsyz howa ulaglaryny (UAV) kärendesine almaly Türkiye, häzirki wagtda öz tehnologiýasyny öndürip, dünýädäki iň uly UAV we SIHA eksportçylarynyň birine öwrüldi. Sebitdäki deňlemeleri üýtgetmek bilen, Türkiye 2024-nji ýylyň dekabrynda Siriýada Başar Assadyň re regimeiminiň agdarylmagyna sebäp bolan taryhy prosesde konstruktiw we öňdebaryjy rol oýnady. Siriýada döredilen täze wagtlaýyn hökümet YPG bilen terrorçylyk guramasynyň PKK-ny giňeltmek bilen strategiki ädim ätdi. Prezident Erdoganyň "Al Jazeera" telewideniýesine beren soňky söhbetdeşliginde "Damaska ​​gysga wagtda baryp görerin" sözleri sebitdäki deňagramlylygy ýene bir gezek güýçlendirdi. Ysraýyl goşunynyň Siriýanyň demirgazygyndaky Idlib şäheriniň gündogarynda ýerleşýän taşlanan Abu Zuhur harby howa bazasyna howa zarbalarynyň Erdoganyň bu möhüm söhbetdeşliginden soň gelendigi ajaýyp döwür hökmünde hasaba alyndy.

"Terrorçylyksyz sebit" görnüşi we Ysraýylyň hapa meýilnamalaryna zarba

Türkiye serhetden üstünlikli alyp baran işlerinden soň, 40 ýyl töweregi wagt bäri ýurduň energiýasyny tükenýän terror heläkçiligini doly ýok etmek maksady bilen "Terrorsyz Türkiye we Terrorsyz sebit" görnüşi durmuşa geçirildi. Ankara bu görüşi güýçlendirip durka, ABŞ-Ysraýyl we Eýran üçburçlugynda barha möwjeýän dartgynlylyk döwründe, Tähran re regimeimini agdarmak maksady bilen PKK-nyň Eýran gurluşy PJAK-ny Ysraýyl tarapyndan ýaraglandyrmak meýilnamasy öňe sürüldi. Iňlis metbugat gazetinde çap edilýän aýyplamalara görä Ysraýylyň kürt söweşijilerini Eýrana garşy gural hökmünde ulanmak strategiýasy Prezident Erdoganyň diplomatik gatyşmagynyň öňüni aldy. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň togtadylan F-35 söweş uçarlaryny Türkiýe gowşurmak baradaky wadasynyň yzyna gaýdyp gelmegi Tel Awiw administrasiýasy tarapyndan uly oňaýsyzlyk we garşylyk görkezdi. Ysraýylyň howsala düşmegine sebäp bolan ösüş, Türkiýe, Saud Arabystany we Päkistanyň arasynda gol çekilen taryhy Mekge bilelikdäki Goranmak şertnamasy boldy. Erdoganyň bu bileleşigiň gapylarynyň beýleki yslam ýurtlary üçin açykdygyny yglan etmegi Yslam ýurtlarynyň Ysraýylyň sebitdäki giňeldiş syýasatlaryna garşy ägirt uly bileleşiginiň düýbüni tutdy.

Aslynda, içerki syýasatda ornaşan Netanýahu, saýlaw kampaniýasynda prezident Erdogany gönüden-göni nyşana aldy. Taýýarlanylan saýlaw afişalarynda Eýranyň dini lideri Mojtaba Hameneýiniň, Nýu-Yorkorkuň häkimi Zohran Mamdaniniň we Hizbullanyň lideri Naim Kasimiň suratlary, şeýle hem Erdogan we "Netanýahunyň ýeňilmegini isleýärler; ýeňmegine ýol bermäň" frazasy ýewreý dilinde ulanyldy.

Ysraýylyň premýer-ministri Siriýadaky Abu Zuhur harby howa bazasyna edilen hüjümleriň sebäbiniň türk harby elementleriniň Siriýanyň çäginde ýerleşdirilmegine rugsat bermek bilen manysyz goranyş mehanizmini döretdi. Beýleki tarapdan Ysraýyl metbugaty Türkiýa bilen baglanyşykly iň adaty ykdysady ösüşleri Erdogana garşy duýgy arkaly okyja hödürleýär. Ahyrynda, Maariw gazeti ýurtda içerki pomidor önümçiliginiň artmagy baradaky habarynda "Ysraýyl Erdogan bilen hasabyny ýapdy we munuň täsiri indi ýurduň her supermarketinde duýulýar" sözbaşysyny ulanyp, duşmançylykly äheňini açdy. Ysraýylyň Oba hojalygy ministri Awi Diçter hem Türkiýeden pomidor importynyň düýbünden togtadylandygyny, ýerli önüm öndürijileriň içerki bazarda agdyklyk edip başlandygyny we uruş başlanaly bäri daşary ýurt garaşlylygyny azaltmagy maksat edinýändigini aýtdy.