Temmäkini ulanmak öýken rak keseliniň töwekgelçiligini 30 esse ýokarlandyrýar

Hünärmenler temmäki ulanmagyň düwnük keseliniň köp görnüşine, esasanam öýken rakyna sebäp bolýandygyny we rak keseliniň döremek howpuny 30 esse ýokarlandyrýandygyny mälim etdiler. Saglyk ylymlary uniwersitetiniň radiasiýa onkologiýa bölüminiň müdiri we Bakyrköý okuw we gözleg hassahanasynyň radiasiýa onkologiýa kliniki bilimi we dolandyryş işgäri Prof. Dr. Esengül Koçak we Bezmialem Wakyf uniwersitetiniň lukmançylyk fakultetiniň döş keselleri bölüminiň müdiri, prof.

Temmäkide kanserogen maddalar we töwekgelçilik derejeleri

Prof. Doktor Esengül Koçak temmäkiniň bedene giren pursatyndan nirä geçse-de, düwnük keseliniň döremek mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy. Temmäki önümlerinde 7 müňden gowrak zyýanly maddanyň bardygyny we olaryň takmynan 70-siniň gönüden-göni rak keselini döredýändigini mälim eden Koçak: "Temmäkini ulanmak öýken rak keseliniň töwekgelçiligini 15-20 esse ýokarlandyrýar. Temmäki öýken rakynyň görnüşleriniň köpelmegine sebäp bolýar. Şeýle hem jemgyýetde az bilinýän öt haltasynyň düwnük keselini ýokarlandyrýar" . Koçak, çilimiň täsiriniň mukdary we dowamlylygy artdygyça DNK-nyň zaýalanýandygyny aýtdy we ýapyk ýerlerde temmäki gadagançylygynyň rak keselinden goramakda möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy.

Türkiýede global howp we durmuşyň ýitmegi

Prof. Doktor Hajy Ahmet Bircan, dünýäde 1,2 milliard adamyň temmäki önümlerini ulanýandygyny we bu ilatyň 80 göteriminiň pes we orta girdejili ýurtlarda ýaşaýandygyny aýtdy. Dünýäde takmynan 7 million adamyň we Türkiýede 100 müň adamyň çilim bilen baglanyşykly saglyk problemalary sebäpli ölýändigini mälim eden Bircan, çilim çekýänlerde rak keseliniň döremek ähtimallygynyň, çilim çekmeýänlere garanyňda 20-30 esse ýokarlanýandygyny aýtdy. Bircan, çilim çekmegiň ýekeje tüsse bilen rak keselini döretmeýändigini mälim etdi, ýöne her gün köp çilim çekmek DNK-a gurluş taýdan zeper ýetirýär we şeýle diýdi: "Şeýle hem, prostata, aşgazan asty we bagyr keseli ýaly düwnük keseliniň köp görnüşi bilen baglanyşyklydygyny bilýäris."

Passiw çilim we elektroniki çilim ýalňyş düşünjesi

Hünärmenler passiw çilim çekmegiň düwnük töwekgelçiligini ep-esli ýokarlandyrýandygyny bellediler we çilim tüssesine duçar bolan adamlaryň hem uly howp astyndadygyny aýtdylar. Prof. Dr. Bircan passiw çilimkeşlerde düwnük keseliniň 20-30 göterim ýokarlanýandygyny aýtdy. Elektron çilimleriň we gyzdyrylan temmäki önümleriniň zyýany ýokdugyny bellän Bircan, bu önümleriň bugynda nikotin bilen birlikde himiki maddalaryň we zäherli maddalaryň bardygyny we ýaş nesliň arasynda "ygtybarly önümler" düşünjesiniň bozulmalydygyny aýtdy. Şeýle hem Bircan, öýken rakynyň 80-90 göteriminiň çilim çekmekden döreýändigini, ýöne maşgalanyň çökmegi, öýkeniň öňki keselleri we iş şertlerinde radiasiýa täsir etmegi ýaly faktorlaryň hem düwnük töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygyny aýtdy.