Trump we Wilson Wersalyň Taryhy köşgünde ýene ýollary kesdiler

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump -yň Fransiýa daky Wersal köşgünde Eýran bilen şertnama gol çekmegi taryhda möhüm öwrülişik bolan bu ýerde ýatdan çykmajak paralel açdy. Trumpyň goly, ABŞ-nyň prezidenti Wudrow Wilsonyň 107 ýyl ozal Birinji Jahan Urşuny gutaran Wersal şertnamasyna gol çeken şol bir zalda edildi.

Wersal şertnamasynyň taryhdaky ýeri

Wersal şertnamasy Germaniýa we onuň ýaranlary bilen dört ýyllyk urşy bes etdi. Şertnamanyň agyr şertleri Germaniýada uly ykdysady we syýasy kynçylyklar döredip, taryhçylaryň ünsüni özüne çekdi. Bu şertnama Adolf Gitleriň häkimiýete geçmegine we Ikinji jahan urşuna sebäp boldy. Ikinji jahan urşunyň başlanmagyna ýol açdy.

1919-njy ýylyň 28-nji iýunynda gol çekilen bu şertnama Germaniýany uruş jenaýatçysy hökmünde kabul etdi we agyr territorial ýitgiler we uruş öwezini dolmak talap etdi. Şeýle hem Germaniýadan daşary ýurtlardaky koloniýalaryndan ýüz öwürmegini we goşunynyň göwrümini azaltmagyny talap etdi. Bu ýagdaý Germaniýada çuňňur milli masgaraçylyk we ykdysady kynçylyk döretdi.

Germaniýadaky reaksiýalar we netijeler

Germaniýanyň şertnama baglaşmak mümkinçiliginiň ýoklugy ýurtda uly gahar we lapykeçlik döretdi. Soýuzdaş güýçler tarapyndan çozuş howpy astynda nemes wekilleri gol çekmäge mejbur boldular. Bu wakalar Germaniýada häkimiýete eýe bolmak üçin iň ýokary hukuga ýol açdy we Gitler bu jemgyýetçilik tolgunyşyklaryndan peýdalanyp, syýasy goldaw aldy.

Gitler häkimiýete gelenden soň şertnamanyň harby çäklendirmelerini äsgermezlik edip nemes goşunyny üýtgedipdi. Bu ýagdaý Europeewropada täze urşuň tohumyny ekdi we dünýä taryhyna çuňňur täsir etdi.

ABŞ-da çekişmeler we Wilsonyň tagallalary

Wersal şertnamasy diňe bir Europeewropada däl, eýsem ABŞ-da hem diskussiýalara sebäp boldy. Wilsonyň Milletler ligasy baradaky pikiri ABŞ Kongresinde ýiti garşylyk görkezdi. Kongres şertnamanyň tassyklanmagyna iki gezek garşy çykdy we şonuň üçin Amerikanyň Birleşen Ştatlary resmi taýdan şertnama gatnaşmady. Muňa derek, 1921-nji ýylda Germaniýa bilen aýratyn parahatçylyk şertnamasyna gol çekdi.

Wilson şertnamanyň tassyklanmagy üçin tutuş ýurt boýunça güýçli kampaniýa gurady. Şeýle-de bolsa, bu işler onuň saglygyna ýaramaz täsir edip, 1919-njy ýylyň 2-nji oktýabrynda agyr urga sezewar boldy. Prezidentiniň galan döwründäki borçlaryny ýerine ýetirmekde kynçylyk çekdi.

Trump-nyň şertnamasy we taryhy mirasy

Trump-nyň şol bir taryhy ýerde ABŞ-Eýran şertnamasyna gol çekmegi Wersalyň syýasy we taryhy mirasyny täzeden ara alyp maslahatlaşdy. Wersal şertnamasy, Birinji Jahan Urşundan soň Soýuzdaş güýçler bilen Germaniýanyň arasynda gol çekilen parahatçylyk şertnamasydyr. 1919-njy ýylda Pari Parisiň Parahatçylyk konferensiýasynda 28-nji iýunda Wersalda gol çekişildi. Taryhçylar, II. Ikinji jahan urşunyň başlamagynda Wersal şertnamasynyň ähmiýetini nygtaýar.

Trumpyň goly bu taryhy mirasy ýene gün tertibine getirdi. Geçmişiň yzlaryny göterip, Wersal köşgi halkara gatnaşyklarynyň çylşyrymly gurluşyny ýene bir gezek açdy.

Wersal köşgünde baglaşylan bu täze şertnama halkara syýasaty nähili ösjekdigi barada täze sahypa açmak bilen bir hatarda taryhy mazmuny we täsiri bilen ünsi özüne çekmegi dowam etdirýär.