Türk futbol taryhynyň adatdan daşary sahypalary: Super liganyň ýatdan çykmajak we gyzykly bellikleri
Iň gyzykly wakalar, ýatdan çykmajak emin kararlary, çempionatyň ýitgileri we Super liganyň 1959-njy ýyldan şu güne çenli taryhyny bellän ýazgylar bilelikde.
Türkiýanyň iň ýokary derejeli futbol guramasy, 1959-njy ýylyň 21-nji fewralynda oýnan Izmirspor-Beýkoz oýny bilen açylan Türk 1-nji Futbol Ligasy, 2001-2002 möwsüminden bäri Super Liganyň ady bilen futbol janköýerleri bilen duşuşýar. Köp ýyl bäri diňe bir çempionat söweşlerinde ýaşyl meýdanlar ulanylýar; Şeýle hem, dünýä futbol edebiýatyna girjek adatdan daşary wakalar, dramatiki çökgünlikler we ajaýyp statistika geçirildi.
Ballar tablisasynyň ynanyp bolmajak öwrümleri: Minus maksatly relegasiýa söweşleri we ägirtler
Super liganyň ballar tablisasy futbolyň diňe ýeňişleriň sany bilen ölçäp bolmajak gaty çylşyrymly oýundygyny gaýta-gaýta subut etdi. Mysal üçin; 1979-1980 möwsüminde Trabzonspor çempionlyk kubogyny bary-ýogy 12 ýeňiş bilen aldy, 1989-1990 möwsüminde Malatýaspor takmynan 12 ýeňiş gazanandygyna garamazdan ligadan çykarylan 5-nji topar bolmakdan saklanyp bilmedi.
Liganyň taryhynda diri galmak üçin iň yzygiderli göreş, şübhesiz, 1980-1981 möwsüminde bolup geçdi. Bu möwsümde toparlaryň güýç balansy biri-birine şeýle bir ýakynlaşdy welin, çempion Trabzonspor 39 oçko bilen birinji orunda, ikinji orunda durýan Adanaspor 34 oçko toplamagy başardy. “Galatasaraý” 34 oçko bilen 3-nji ýeri eýelän ligada “Gaziantepspor” 33 oçko bilen 4-nji ýeri eýeledi. Beşiktaş we Eskişehirspor hersi 31 oçko bilen; Zonguldakspor, Kocaelispor we Bursaspor hersi 30 oçko toplady. Mersin manydmanyurdu we Orduspordan soň 3-nji topar bolan Rizespor 29 oçko bilen galdy. Iň gyzykly ýeri, Fenerbahçe, Altaý, Adana Demirspor we Boluspor hem Rizespor ýaly 29 oçko toplady. Sary-goýy gök topar diňe maksat tapawudy bilen düşmekden gaça durmagy başardy.
Türk futbolynyň "Uly üçlügi" hem bu gyzykly statistikalardan paý aldy. Beşiktaş 1975-1976 möwsümini 11-nji ýerde tamamlap, 25 pökgi geçirip, 32 pökgi geçirip, ligany minus 7 gol tapawudy bilen tamamlan ilkinji uly topar boldy. Galatasaraý bu negatiwligi iki gezek başdan geçirdi; 2010-2011 möwsümini minus 5 ortaça (41-46) 8-nji ýerde, 2021-2022 möwsümini bolsa minus 2 ortaça (51-53) bilen 13-nji ýerde tamamlady. Beýleki tarapdan, Fenerbahçe iki dürli möwsümde nol pökgini gazandy. Sary-goýy gök topar 1990-1991 möwsümini 53-53 bal bilen, 2018-2019 möwsümini bolsa nol tapawudy bilen 44-44 gol statistikasy bilen ýapdy.
Greenaşyl meýdançalarda görlüp-eşidilmedik wakalar: Emin emin tarapyndan geçirilen altyn baldan gyzyl kartoçka aldy
Super liganyň taryhy dünýä futbolynda seýrek duş gelýän adatdan daşary pursatlara-da şaýat boldy. Bularyň iň ýatda galanlary 1986-njy ýylyň 21-nji sentýabrynda, 1986-1987 möwsüminiň 5-nji hepdesinde oýnan MKE Ankaragücü-Beşiktaş oýnunda bolup geçdi. Duşuşygyň 83-nji minutynda Ankara Cebeci önönü stadionynda paýtagt toparyndan Kemal ıldyldyrymyň jerime meýdançasynyň sag diagonalyndan we daşyna çykan pökgi meýdançanyň çep tarapynda ýerleşýän emini Ahmet Akçaý urdy, ugruny üýtgetdi we tora degdi. MKE Ankaragücü bu maksat bilen oýunda 1-0 hasabynda ýeňiş gazanan bolsa, bu maksat köp ýyllap sport köpçüliginiň gün tertibinde galdy.
2016-njy ýylyň 21-nji fewralynda oýnan Galatasaraý-Trabzonspor derbisinde ýene bir taryhy pursat bolup geçdi. Türk Telekom stadionynda geçirilen oýnuň 86-njy minutynda emin Deniz Ateş Bitnel açyk-gök oýunçy Luis Kawanda gyzyl kartoçka görkezdi. Bu karara gaharly Trabzonspor futbolçylary emini gurşadylar, Salih Dursun bolsa eminiň elinden gyzyl kartoçkany alyp, Bitneliň emine görkezýändigini görkezdi. Bu hereketden soň Salih Dursun gyzyl kartoçka bilen oýundan çykdy we Trabzonspor oýny 7 oýunçy bilen tamamlamaly boldy.
Şuňa meňzeş wakalar soňky taryhda dowam etdi. 2025-2026 möwsüminiň 14-nji hepdesinde Gaziantep FK-Eyüpspor oýnunda, Stambul topary 2-0 hasabynda öňe saýlananda jerime meýdançasynda Robin chalçyn bilen Kamaranyň arasynda söweş başlandy. “Eyüpspor” derwezeçisi Felipe söweşi bes etmek üçin gideninde, Gaziantep FK-nyň Boateng oýny dowam etdirdi we 90 + 6 gol saldy. Topy minutda boş pökgä iberdi. Emin Ömer Tolga Güldibi tarapyndan dogry hasaplanan gol jedelleriň döremegine garamazdan, Eyüpspor oýunda 2-1 hasabynda ýeňiş gazandy. Şol möwsümiň 28-nji hepdesinde Kasympaşa derwezeçisi Andreas Gianniotis garşydaş derwezeçisi Bilal Baýazyty öz jerime meýdançasyndan takmynan 80 metr top bilen urup, Kaýserispora garşy ýatdan çykmajak pökgi geçirdi.
Çempionat ýaryşynda dramatiki finallar we Kadyköýdäki uly bildiriş skandaly
Liganyň 68 möwsüm taryhynda çempionlyk kubogy 5 gezek tapawut bilen ýeňiji boldy. 1984-1985-nji ýyllarda Fenerbahçe Beşiktaş oýnady; 1985-1986-njy ýyllarda Beşiktaş Galatasaraý oýnady; 1992-1993-nji ýyllarda Galatasaraý Beşiktaş oýnady; 2010-2011-nji ýyllarda Fenerbahçe Trabzonspory ýeňdi (goşa gol tapawudy bilen) we ahyrsoňy 2020-2021-nji ýyllarda Beşiktaş gol tapawudy bilen Galatasaraýy ýeňdi we çempionlyga çykdy. Liganyň taryhynda iň aňsat çempionat, 1987-1988 möwsüminde iň ýakyn yzarlaýjysy Beşiktaşdan 12 oçko tapawudyny galdyryp, 90 oçko bilen bagtly netijäni gazanan Galatasaraý gazandy.
Beşiktaş 2003-2004 möwsüminde çempionlyga barýan ýolunda iň çylşyrymly ýykylmalary başdan geçirdi. Birinji ýarymy ýeňilmän, iň ýakyn yzarlaýjysy Fenerbahçe-den 8 oçko öňe saýlan garaýagyzlar ikinji ýarymda tas ýykyldy. 17 oýunda 8 ýeňlişe sezewar bolan Beşiktaş möwsümi çempion Fenerbahçe 14 utuk yzda 3-nji ýerde tamamlap, taryhy ýitgi çekdi. 2007-2008 möwsüminde Fenerbahçe-den Semih Şentürk iň köp pökgi geçiren oýunçy bolup, oýnan 27 oýnunyň 17-sinde 11-nji başlangyçda başlandygyna garamazdan 17 pökgi bilen "nobatçy" lakamyny gazandy.
Super liganyň taryhynda iň uly bulam-bujarlyklaryň biri 2009-2010 möwsüminiň soňky hepdesinde bolup geçdi. Geçen hepde öňdebaryjy hökmünde “Bursaspordan” 1 oçko öňe saýlanan “Fenerbahçe” öz öýünde “Trabzonspor” bilen 1-1 hasabynda deňme-deň oýnady. Bursaspor Beşiktaşy 2-1 hasabynda ýeňenden soň çempionlyk Bursa toparyna giden bolsa, Kadyköýde Bursaspor oýnunyň 2-2 hasabynda tamamlanandygy baradaky nädogry bildiriş uly dawa döretdi. Çempiýon diýip pikir edip meýdança gelen Fenerbahçe oýunçylary we janköýerleri hakykaty öwrenenlerinde gaty gynandylar. Fenerbahçe, şeýle hem liganyň taryhynda soňky hepde lider hökmünde giren we iki gezek çempionlygy ýitiren ýeke-täk topar hökmünde hasaba alyndy (2005-2006-njy ýyllarda Denizlispor we 2009-2010-njy ýyllarda Trabzonspor bilen deňme-deň oýnady).
Häzirki döwrüň gyzykly sahypalary: Daşary ýurtly eminiň we skameýkadaky bulam-bujarlyk
Super ligada 54 ýyl, 9 aý 20 gün (takmynan 20 müň gün) arakesmeden soň, daşary ýurtly emin ýene sygyrdy. 1970-nji ýylyň 24-nji maýyndan bäri ilkinji gezek 2024-2025 möwsüminiň 24-nji fewralynda oýnan Galatasaraý-Fenerbahçe derbisinde Sloweniýanyň emini Slawko Winçiç hyzmat etdi we ägirt oýun 0-0 hasabynda deňme-deň tamamlandy.
Klubdaky durnuksyzlygyň iň uly mysallaryndan biri, 2025-2026 möwsüminde Gençlerbirliği frontunda başdan geçirildi. Ankaranyň wekili möwsümi prezident hökmünde Osman Sungur bilen başlady, ondan soň Mehmet Kaýa we ahyrynda Haýdar Arda Çakmak. Dolandyryşdaky bu hereket tälimçiniň kabinasynda-da öz beýanyny tapdy; Möwsüm degişlilikde Hüseýin Eroğlu we Wolkan Demirel, Metin Diýadin we Levent Şahin gatnaşdy. Wolkan Demirel we Metin Diýadiniň jübütleri bilen möwsümi tamamlan gyzyl garaýagyzlar, Diýadiniň ýolbaşçylygyndaky soňky iki oýunda ýeňiş gazanyp, ligada galmagy başardy.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!