Türk talyplaryndan kosmosdaky hemralar üçin innowasion howpsuzlyk ulgamy

Bursa Tehniki Uniwersitetiniň ýaş we zehinli in engineener dalaşgärleri kosmosda türk hemralarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin innowasiýa ulgamyny döretdiler. Bu ulgam hemralaryň çaknyşmak howpuny öňünden kesgitleýär we ugry we tizligi üýtgetmegi maslahat berýär. Mart aýynda Türk kosmos gullugy tarapyndan gurnalan TUA Astro Hackathon 2026 -a gatnaşan Hackathonyň üstünligi we taslamanyň ösüşi

5 okuwçy Kompýuter in Engineeringenerçiligi, mehaniki in Engineeringenerçilik we emeli intellekt maşynlaryny öwrenmek bölümleriniň bu talyplary, eseri bölmek arkaly hemralaryň howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýän ulgamyň üstünde işlediler.

KORU ulgamy we iş ýörelgesi

Talyplar tarapyndan işlenip düzülen Covariance-gönükdirilen töwekgelçilik duýduryşy (KORU) ulgamy hemralaryň çaknyşmak töwekgelçiligini simulasiýa edýär we çaknyşmagyň mümkin pursatyny duýdurýar. Ulgam çaknyşmak howpuny ýüze çykaranda, emeli hemranyň ugruny we tizligini üýtgetmelidigi barada duýduryş berýär. Şeýlelik bilen, emeli hemralaryň ömri uzaldylsa-da, çaknyşyklardan döreýän ykdysady ýitgileriň hem öňüni alar.

Taslama gatnaşýan emeli intellekt goldaýan gözegçilik we duýduryş

Mahmut Donali ulgamyň 28 türk hemrasyna gözegçilik edýändigini we üç basgançakly duýduryş mehanizmini hödürleýändigini aýdýar. Hemralaryň soňky 6 ýylda hereketlerini simulýasiýa gurşawyna geçirendiklerini we emeli intellekt modeli bilen maglumatlary gaýtadan işleýändiklerini mälim eden Donali, "Gyzyl, mämişi we ýaşyl duýduryşlarymyzyň kömegi bilen emeli hemranyň demirgazyk tarapa hereketini we çaknyşmak howpy ýüze çykan halatynda ýangyç sarp edilişini kesgitläp bileris" -diýdi. Ösen tehnologiýany Türk kosmos gullugynyň maksatnamalaryna goşmak isleýändiklerini mälim eden Donali, "Hemralarymyzy has gowy yzarlamak üçin işleýäris" -diýdi. "Çaknyşyklaryň öňüni almak hemralaryň zaýalanmagynyň öňüni alar, şonuň üçin çykdajylar azalar we hemralaryň ömri artar" -diýdi. Şeýle innowasiýa taslamalary Türkiye kosmos programmasyndaky halkara bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyrmak üçin potensiala eýe.

Talyplaryň tutanýerliligi we tehnologiýa goşantlary geljekde has ygtybarly we has täsirli kosmos missiýalaryna gapy açyp biler. Taslamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi Türkiye ylym we tehnologiýa pudagyndaky innowasiýa başlangyçlaryna görelde bolup durýar. Taslama üstünlikli bolsa, ykdysady tygşytlylyk gazanylar we kosmosda çaknyşyk töwekgelçiliginiň öňüni almak arkaly hemralaryň ömri artar. Geljekde şeýle taslamalaryň Türkiye kosmos programmasyna goşant goşmagyna we halkara arenasynda has güýçli orny eýelemegine kömek etmegine garaşylýar.