Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň Derňew Komissiýasy ýetginjekleriň jenaýat işi baradaky hasabatyny tamamlady

Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasy (TBMM) tarapyndan çagalaryň jenaýat işine gatnaşmagynyň sebäplerini jikme-jik öwrenmek üçin döredilen derňew topary hasabatyň giňişleýin taslamasyny tamamlady. Bu hasabat, görülmeli çäreleri we kämillik ýaşyna ýetmedikleriň jenaýatçylygynyň öňüni almak üçin edilmeli işleri öz içine alýar. Hasabatyň taslamasy deputatlara hödürlendi we olaryň pikirlerine we tekliplerine laýyklykda iň soňky görnüşinde Mejlisiň Prezidentine hödürlener. Bu nukdaýnazardan, maşgaladan mekdebe, deň-duşlardan sanly dünýä çenli giň gerimli aragatnaşyk ulgamyna üns berilýär. Hasabatda çagalary jenaýatçylyga iterýän faktorlar jikme-jik ara alnyp maslahatlaşylýar. Bu kontekstde 20 sany komissiýa ýygnagy we 8 sany institusional sapar geçirildi we dürli edaralaryň tejribesi ýerinde seljerildi. Mundan başga-da, kämillik ýaşyna ýetmedik tussaghanalarda we bilim öýlerinde takmynan 4989 çagadan saýlanan 610 çaga bilen geçirilen bölümara gözleg, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň jenaýatçylygynyň sebäplerine has çuňňur düşünmäge kömek etdi.

Kämillik ýaşyna ýetmedikleriň jenaýatçylygynyň we statistikasynyň artmagy

Türkiýäniň statistika institutynyň (TUIK) maglumatlaryna görä, 2015-nji ýylda 20 müň adam köpeldi. 2024-nji ýylda 785-e ýetdi. Bu, soňky on ýylda takmynan 51,5 göterim ösüşi aňladýar. Çagalaryň arasynda iň köp ýaýran jenaýat görnüşi bolan şikes, 2015-nji ýylda 45 müň 850-den 2024-nji ýylda 81 müň 875-e çenli 78,6 göterim ýokarlandy. Şol bir wagtyň özünde neşe serişdelerini we stimulýatorlary ulanmak we satmak ýaly jenaýatlarda çynlakaý ösüş ýüze çykýar. 2015-nji ýylda 7 müň 545 bolan jenaýatyň bu görnüşi 119,5 göterim ýokarlap, 2024-nji ýylda 16 müň 563-e ýetdi. Bu maslahatlar mekdebe çenli we başlangyç mekdep derejesinde hökmany psihososial barlag programmalaryny, hökmany hassahana ýerleşdirilmegi we töwekgelçilikli çagalar üçin bejeriş mümkinçiliklerini kadalaşdyrmagy öz içine alýar. Mundan başga-da, ykdysady mahrumlygy başdan geçirýän maşgalalar üçin iş üpjünçiligini we girdejini ýokarlandyrýan maksatnamalary güýçlendirmek maslahat berilýär.

Geljekki ädimler we baha bermek

Hasabatda çagalaryň jenaýatlarynyň öňüni almak üçin dersara we tejribe esasly çemeleşmeleriň işlenip düzülmelidigi nygtalýar. Geňeşiň işi kämillik ýaşyna ýetmedik jenaýatçylygyň köp ölçegli gurluşyna has gowy düşünmäge goşant goşýar we syýasaty ösdürmek prosesinde bitewi çemeleşmeleriň ähmiýetini açýar.

Kämillik ýaşyna ýetmedikler üçin adalat ulgamy we kanunçylyk düzgünleri

Hasabatda ýetginjekleriň adalat ulgamynyň kanunçylygynyň gözden geçirilmelidigi we "çagany kazyýet işine çekmek" sözüniň ulanylmagyny maslahat berýändigi aýdylýar. Mundan başga-da, jeza möhletini uzaltmak we jeza edaralaryndan boşadylandan soň yzarlaýyş ulgamlaryny güýçlendirmek ýaly teklipler edilýär.