Türkiýanyň 3 milliard dollarlyk hereketi sanly ykdysadyýete nähili täsir eder?

Maglumat merkezleriniň roly we ähmiýeti

Maglumat merkezleri bir üçegiň aşagynda hasaplaýyş infrastrukturasyny ýygnamak arkaly kompýuterler, serwerler, ammar we ulgam ulgamlary üçin giňişleýin çözgüt hödürleýär. Bu merkezlerde enjam, güýç paýlamak, sowadyş ulgamlary we howpsuzlyk çäreleri ýaly möhüm komponentler bar. Türkiye bu ugurdaky maýa goýumlary ýurduň tehnologiki infrastrukturasyny berkitmek üçin ajaýyp mümkinçilik döredýär.

Maglumat merkezleriniň görnüşlerine adaty, kärhana, bilelikde ýerleşýän ýer, bulut, gibrid, giperskale we gyrasy maglumat merkezleri girýär. Uly gaýtadan işleýän güýç we energiýa zerurlygy, esasanam emeli intellekt modellerini taýýarlamak üçin bu merkezleriň ähmiýetini ýokarlandyrýar. Klassiki kondisionerleriň ýerine suwuk sowadylan ulgamlary saýlamak energiýa netijeliligini üpjün edýär. Bu elementler ýurduň sanly üýtgemegini çaltlaşdyrmak üçin möhümdir. Energetika, senagat we sanly özgertmeler syýasatlarynyň çatrygynda maglumat merkezlerini ýerleşdirmek Türkiýanyň sebit bazasyna öwrülmegini goldaýar.

Maglumat merkezine maýa goýumlar Türkiýanyň strategiki mümkinçilikleriniň biri hasaplanýar. Maglumatlara elýeterliligi ýeňilleşdirmek gözlegçileriň, telekeçileriň we jemgyýetçilik guramalarynyň bu maglumatlary gymmata öwürmegini çaltlaşdyrýar. Saglyk, oba hojalygy, goranmak we elektron söwda ýaly ugurlarda azyndan 2 müň jemgyýetçilik maglumat toplumy Milli Maglumat kitaphanasynyň üsti bilen raýatlara elýeterli ediler.

Emeli intellektual görüş we hereket meýilnamalary

Türkiýany sanly ykdysadyýetiň merkezlerine öwürmek üçin döwlet-hususy pudagyň hyzmatdaşlygy güýçlendirilýär. Ificialasama intellektual görüş we hereket meýilnamasyny yglan eden sammitde Prezident Rejep Taýyp Erdogan ýurduň maglumat merkeziniň gurlan güýjüni 2030-njy ýyla çenli azyndan 1 gigawata çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýändiklerini mälim etdi. Şeýle hem, elektron hökümet hyzmatlarynyň emeli intellekt tarapyndan goldanýan özgerişler sebiti hökmünde garaljakdygyny mälim etdi. Içerki emeli intellekt çözgütleriniň ilkinji alyjysy we salgylanmasy hökmünde halk köpçüligi bilen tapawutlanar. KOK-lara zerur tehnologiýa, esasanam saglyk, energiýa we akylly önümçilik ýaly ileri tutulýan ugurlarda berler.

Döwlet-hususy pudak hyzmatdaşlygy we maýa goýumlary

Senagat we tehnologiýa ministri Mehmet Fatih Kaçir, maglumat merkezine we emeli intellektual serişdeleri üçin takmynan 10 milliard dollar maýa goýumlaryny toplap, 10 milliard dollar maýa goýumlaryny jemlejekdiklerini aýtdy. Bu gözlegleriň, halkara telekeçiler üçin öňünden aýdylýan we çalt maýa goýum gurşawyny döretmegine garaşylýar.

Maýa goýum gurşawyny gowulandyrmak üçin halkara telekeçilere bir penjireden iň köp 30 iş gününi öz içine alýan ýol kartasy hödürlener. Bu strategiýa, Türkiýanyň sanly ykdysadyýetde bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Şäher Türkiye halkara sergi we maýa goýum diplomatiýa merkezi hökmünde ýerleşer. Stambul terminaly telekeçileriň we maýadarlaryň duşuşýan ýeri bolar. Türkiýe, OECD, G20 we Birleşen Milletler Guramasy ýaly halkara platformalarda adam merkezi emeli intellekt standartlaryny kesgitlemekde işjeň rol oýnamagy maksat edinýär.

Türk döwletleriniň guramasy bilen Oguz, Kipçak we Karluk dilleri ýaly umumy türk dillerini ösdürmek boýunça iş başlandy. Türkiye emeli intellekt hereket meýilnamasy bilen toplanjak çeşmeleriň 1 trillion liradan ýokary goşmaça önüm öndürmegine garaşylýar. Bu gözlegler, Türkiye maglumat merkezlerinde "sebit bazasy" bolmak we sanly ykdysadyýete ýolbaşçylyk etmek maksatlaryny güýçlendirer.

GSM Operatorlarynyň maýa goýumlary

Türkiýe dünýä ägirt tehnologiýa kompaniýalarynyň gatnaşýan "ýokary derejeli" ekosistemasyna geçmäge taýýarlanýar. “Turkcell” we “Google Cloud” bilen hyzmatdaşlykda ediljek maýa goýum bu pudakdaky iň uly maýa goýumlaryndan biri hökmünde tapawutlanýar. Ankarada düýbi tutulan maglumat merkezi taslamasynyň umumy göwrümi 3 milliard dollara ýetýär. “Turkcell” bu býudjetiň 1 milliard dollaryna, “Google Cloud” bolsa 2 milliard dollar jogapkärdir. Desganyň 2028-nji ýylda doly ulanylmaga berilmegine garaşylýar.

Türk Telekom, synag edilen Suwuk suwa çümdüriş ulgamy bilen maglumat merkezleriniň sowadyş işlerinde üstünlikli netijeleri gazandy. “Vodafone Türkiye”, DAMAC Digital bilen hyzmatdaşlykda 150 million dollar maýa goýum bilen Izmirde täze maglumat merkezini açjakdyklaryny habar berdi. Mundan başga-da, Ankaradaky maglumat merkezleriniň kuwwaty 18 million ýewro maýa goýum bilen artdyrylar.

Maglumat merkezleriniň geografiki paýlanyşy

Türkiýede jemi 81 maglumat merkezi bar. Stambul bu ugurda 33 merkez bilen öňde barýar, 13 merkez bilen Ankara, 10 merkez bilen Izmir. Şeýle hem Bursa, Kokaeli, Denizli, Gaziantep we beýleki şäherlerde maglumat merkezleri bar. Anadolynyň howpsuz sebitlerine ýaýramagy maksat edinýän maglumat merkezleri ýerli ösüş üçin möhüm ädim hökmünde görülýär.

HIT-30 Maksatnamasy we beýleki strategiki taslamalar Türkiýanyň ösüşiniň açary hökmünde tapawutlanýar. Maglumat merkezleri üçin 1,5 milliard dollarlyk goldaw býudjeti bölünip berildi. Maýa goýumlary üçin 50 göterime çenli salgyt ýeňillikleri, energiýa goldawy we iş üpjünçiligi goşantlary berler. Newşehirde dörediljek maglumat merkeziniň maýa goýum we iş çykdajylarynyň Stambul we Ankara bilen deňeşdirilende 45 göterim arzan bolmagyna garaşylýar. Ahiler Ösüş Agentligi tarapyndan taýýarlanan bu taslamalar, energiýa netijeliligi we howpsuzlyk artykmaçlyklary sebäpli ünsi özüne çekýär. 2030-njy ýylda 226 gigawata, 2035-nji ýylda 277 gigawata ýeter diýlip çaklanylýar. Emeli intellektiň giňden ulanylmagy bilen 2035-nji ýyla çenli elektrik energiýasynyň sarp edilişi 1750 terawata ýetip biler.

ABŞ-nyň artykmaçlygy we strategiýasy

ABŞ emeli intellekt we maglumat merkezi maýa goýumlarynda öňdebaryjydyr. Geçen ýyl ABŞ kompaniýalary 344,7 milliard dollarlyk global emeli intellekt maýa goýumlaryndan 285,9 milliard dollar gazandy. Inurtda 5,427 maglumat merkezi bar we bu merkezleriň energiýa sarp edilmeginde ep-esli paýy bar.

ABŞ-nyň emeli intellekt strategiýasy energiýa sarp edilişini optimizirlemäge gönükdirilendir. Bu, sanly ykdysadyýetde ýurduň öňdebaryjylygyny güýçlendirýär.

Türkiýanyň geljekdäki roly

Türkiýanyň maglumat merkezi we emeli intellekt maýa goýumlary ýurduň sanly üýtgemegini çaltlaşdyrjak möhüm ädimleriň biridir. Bu maýa goýumlary ýurduň sebit tehnologiýa merkezine öwrülmegine mümkinçilik döredip biler. Geljekde Türkiýanyň sanly ykdysadyýetdäki roly hasam güýçlener we dünýä bazarynda ýurt has köp söz açar.