Türkiýanyň energiýa koridorynyň roly güýçlenýär: Yrak-Jeýhan liniýasynda ullakan nebit hereketi

Türkiýanyň global energiýa kartasyndaky merkezi, strategiki hyzmatdaşlygy we Yrak bilen işlenip düzülen täze transport şertnamalary bilen täze bir ölçege çykaryldy. Yrak-Türkiýe çig nebit turbageçirijisiniň has işjeň işlemegini göz öňünde tutýan hyzmatdaşlyk meýilnamasy, Jeýhan terminalyny Easternakyn Gündogar nebitiniň dünýä bazarlaryna iň ygtybarly derwezesi etmegi maksat edinýär.

Bu strategiki ädimiň ilkinji möhüm alamaty, Yragyň premýer-ministri Ali Falih al-Zaýdiniň 28-nji iýulda eden çykyşy bilen geldi. Premýer-ministr al-Zaýdi Türkiýe her gün 1 million barrele çenli nebit iberip biljekdigini yglan etmek bilen Ankaranyň sebit energiýa koridoryna öwrülmegine berk goldaw berdi. Bu habardan gysga wagt soň, 1-nji awgustda gol çekilen täze bir ýyllyk şertnama bilen, turbageçiriji arkaly Jeýhana her gün azyndan 750 müň barrel çig nebit ibermek kararyna gelindi.

Jeýhan global energiýa krizislerinde howpsuz duralga öwrülýär

Bir gije-gündizde takmynan 1,5 million barrele çenli tehniki göterijilik ukyby bolan Yrak-Türkiye çig nebit turbageçirijisini ulanmak, global energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy üçin möhüm ähmiýete eýe. Jeýhan, esasanam Hormuz bogazy ýaly ýokary geosyýasy töwekgelçilikleri bolan deňiz ýollaryna alternatiwa gözleýän ýurtlar üçin aýrylmaz gury ýer ýoluny hödürleýär. Öňümizdäki döwürde diňe bir Yrak nebitini däl, eýsem Kuweýtden we Aýlag ýurtlarynyň beýleki ýurtlaryndan hem bu çeşme arkaly Günbatar bazarlaryna eltmek meýilleşdirilýär.

Bu ýagdaý Ankaranyň diňe Gündogar bilen Günbataryň arasynda köpri bolman, eýsem nyrh we paýlanyş prosesinde öz sözüni aýdýan energiýa aktýory bolmagyny aňsatlaşdyrýar. Sebitdäki durnuksyzlyklar energiýa üpjünçiligine howp salýan her döwürde, Türkiýe-Yrak liniýasy tarapyndan hödürlenýän üznüksiz logistika mümkinçilikleri dünýä bazarlary üçin möhüm ýol bolup hyzmat edýär.

Hyzmatdaşlyk diňe transport bilen çäklenmeýär: TPAO-nyň Kirkukdaky maýa goýumlary

Ankara bilen Bagdadyň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygy diňe bir çig nebiti turbalar arkaly daşamak däl; Şeýle hem önümçilik pudagynda ägirt hyzmatdaşlyga öwrülýär. Türk Nebit paýdarlar jemgyýeti (TPAO), daşary ýurt gözleg we önümçilik işlerini giňeltmek strategiýasynyň çäginde Yrakda gaty möhüm satyn aldy. TPAO 28-nji iýulda Kirkuk Limited kompaniýasynyň BP Energetika kompaniýasynyň paýnamalarynyň 15 göterimini aldy we Kirkukdaky ägirt uly nebit ýataklarynyň özleşdirilmeginde gönüden-göni söz aýtdy.

Ylalaşylan şertnama laýyklykda TPAO; BP we ConocoPhillips, Baba we Avanah gümmezlerinde, şeýle hem Baý Hasan, Jambur we Habbaz ýataklarynda nebit önümçiligini ýokarlandyrmak üçin bilelikdäki gözlegleri geçirer. TPAO-nyň 2028-nji ýyla niýetlenen gündelik nebit we tebigy gaz öndürmek kuwwatyny bir günde 500 müň barrele, orta möhletde 1 million barrele çenli ýokarlandyrmak baradaky pikiri, Yrakdaky täze maýa goýumlary bilen has real esasda.

Syýasy erk we tehniki infrastruktura Maksatlary goldaýar

Eastakyn Gündogary öwreniş merkezi (ORSAM) Yragy öwreniş boýunça gözlegçi Sercan Çalyşkan iki ýurduň arasyndaky energiýa diplomatiýasyna baha berlende umumy syýasy erkiň möhümdigini aýtdy. Çalyşkan gysga möhletde günde 1 million barrele ýetmek üçin tehniki kynçylyklaryň bolup biljekdigine garamazdan, Ankara we Bagdadyň bu meselede tutanýerliligi bu prosesi çaltlaşdyrjakdygyny aýtdy. Yragyň premýer-ministri al-Zaýdiniň Ankaradaky gatnaşyklary wagtynda beren habarlarynyň bu ýurda oňyn täsir etjekdigini mälim eden Çalyşkan, Jeýhanyň Hormuz bogazyna garaşlylygy azaltmak arkaly geostrategiki deňagramlylyk elementini döredjekdigini aýtdy.

Türk Energetika Strategiýalary we Syýasat Gözleg Merkeziniň (TESPAM) prezidenti Ouzhan Akyener bu uly ýük daşamak üçin liniýanyň tehniki infrastrukturasynyň ýeterlikdigini görkezdi. Turbageçirijiniň 1,5 million barrel kuwwatynyň iberilmegi üçin ýeterlikdigini mälim eden Akyener, Kirkuk bilen Basranyň arasyndaky baglanyşyk liniýalarynyň hem bu prosesi üpjün edip biljekdigini aýtdy. Akyener, Jeýhana gelýän ýokary göwrümli nebiti gaýtadan işlemek we Türkiýedäki goşmaça nebithimiýa önümlerine öwürmek ýurduň ykdysady we strategiki güýjüni artdyrar diýdi.