Türkiýanyň ilkinji harby agdarlyşygynyň taryhy: 1960-njy ýylyň 27-nji maýy
1960-njy ýylyň 27-nji maýynda bolup geçen döwlet agdarylyşygy Türkiýanyň demokratik gurluşyna uly zarba urdy we ýolbaşçylary jezalandyryldy.
Türkiýanyň taryhynda öwrülişik pursaty bolan 1960-njy ýylyň 27-nji maýynda bolan döwlet agdarylyşygy ýurduň demokratik gurluşyna uly zarba urdy. Bu harby gatyşma, Konstitusiýa we Türkiýe Milli Mejlisi dargadyldy we şol wagtky premýer-ministr Adnan Menderes we iki ministriň jezalandyrylmagy bilen taryhda gara bellik boldy.
Demokratik partiýa döwrüniň üstünlikleri we netijeleri
1960-njy ýylda Türkiýe Respublikasynyň 37 ýyllygy bellenilip geçilýär. Demokratik partiýa (DP) häkimiýet başynda, saýlawdaky ýeňişleri bilen ünsi çeken Adnan Menderes premýer-ministriň oturgyjynda otyrdy. Prezidentlik Celal Baýar tarapyndan geçirildi.
1950-nji ýylyň 14-nji maýynda geçirilen saýlawlarda DP taryhy ýeňiş gazandy we 53% ses alyp Mejlise 416 wekili saýlamagy başardy. Bu döwürde CHP diňe 69 orun alyp bilerdi. DP-iň iň möhüm hereketleriniň arasynda adhany türk dilinde gaýtadan okamak baradaky kanunyň kabul edilmegi boldy.
Jemgyýetçilik wakalary we syýasy başagaýlyk
1954-nji ýyldaky saýlawlara gatnaşmak derejesi 88,63 göterime ýetdi. DP bu saýlawlarda Türkiýanyň taryhynda iň ýokary ses aldy we güýjüni saklady. Şeýle-de bolsa, bu üstünlik raýat we harby ganatlaryň garşylygyny getirdi.
1955-nji ýylyň 6-7-nji sentýabrynda bolup geçen wakalar, Saloniki şäherindäki türk konsullygyna Atatürkiň doglan öýüniň ýanynda bomba hüjümi sebäp boldy. Bu wakadan soň adamlar Stambul , Ankara we İzmir ýaly uly şäherlerde köçelere çykdylar. Azlyklaryň ýaşaýan ýerlerinde ýangyn bolup, ybadathanalara we gonamçylyklara hüjüm edildi. Bu wakalar bilen baglanyşykly assasýadada gozgalan kazyýet işi şol wagtky Daşary işler ministri Fuad Köprülü tarapyndan goldanyldy. Bu ädimiň esaslandyrylmagy hökmünde DP-ni ýurdy eziji re intoime çekip, fratrikide sebäp boldy diýen aýyplamalar öňe sürüldi. Ynkylap, Ankara radiosynda işgär polkownigi Alparslan Türkeş tarapyndan okalýan jarnamada yglan edildi.
Bu beýannamada Türk medaragly Güýçleriniň partiýalary bar bolan kynçylykdan halas etmek we adalatly dolandyryş astynda adalatly saýlawlar geçirmek üçin hökümeti ele geçirendigi aýdylýar. Ynkylapdan soň Konstitusiýa we Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasy dargadyldy we syýasy işler togtadyldy. Köp ýokary derejeli şahsyýetler tussag edildi we kazyýet işi başlandy.
assassýada synaglary we ölüm buýruklary
assassýada başlanan kazyýet işi 1960-njy ýylyň 14-nji oktýabryndan 1961-nji ýylyň 15-nji sentýabryna çenli dowam etdi. Kazyýet işleriniň netijesinde Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu we Hasan Polatkan ölüm jezasyna höküm edildi. Öňki prezident Selal Baýaryň hökümi ýaş çäkleri sebäpli ömürlik azatlykdan mahrum edildi.
Kazyýet işleriniň netijesinde öňki ministrler we parlament agzalary ýaly köp adam agyr türme tussaglygyna höküm edildi. Ölüm hökümleri halkara derejesinde seslenme döretdi we köp ýurt ýolbaşçylary bu hökümiň saklanmagyny isledi. Şeýle-de bolsa, bu talaplaryň diňe çäkli täsiri bardy. Jezalandyrylan hökümdarlaryň abraýy 1990-njy ýylyň 11-nji aprelinde Türkiýäniň Milli Mejlisi tarapyndan kabul edilen kanun bilen dikeldildi. Adnan Menderesiň, Hasan Polatkanyň we Fatin Rüştü Zorlunyň jesetleri döwlet dabarasy bilen Stambulda gurlan mawzoleýine geçirildi. agdarlyşyk. Bu waka Türkiýanyň demokratiýa taryhynda möhüm sapaklaryň biri hasaplanýar.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!