Türkiýanyň KOK-lary global ägirtlere barýan ýolda: OECD-iň hasabatyndan täsin analizler

Türk ykdysadyýetiniň esasy gany bolan kiçi we orta kärhanalar (KOK) dünýä bazarlaryndaky ornuny günsaýyn güýçlendirýär. Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy (OECD) tarapyndan çap edilen häzirki maglumatlar, türk KOK-laryň köpmilletli kompaniýalar bilen üpjünçilik we hyzmatdaşlyk ulgamlaryny ep-esli güýçlendirendigini görkezýär. Hasabatda Türkiýäniň global gymmatlyklar zynjyryndaky strategiki roly nygtalsa-da, KOK-laryň ykdysady ösüşde, iş üpjünçiliginde we goşmaça baha önümçiliginde esasy orny ýene bir gezek tassyklandy.

KOK-laryň Türk ykdysadyýetinde ägirt uly paýy we strategiki ähmiýeti

OECD-niň "Günbatar Balkan we Türkiýe 2026-Türkiýe Ykdysadyýet Profili" KOK syýasatlarynyň görkezijisi "atly hasabatyndan alnan maglumata görä, diňe Türkiýede işleýän KOK-lar milli işiň 68,5 göterimini tutýar. Şol bir wagtyň özünde, goşulan baha önümçiliginiň 41,2 göterimini amala aşyrýan bu dinamiki kärhanalar ýurduň durnukly ösüş maksatlarynyň merkezinde durýar. Soňky on ýylda Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) ülňülerine laýyk gelýän KOK syýasatlary sanlaşdyrmak we ýaşyl öwrülişik tendensiýalary bilen täze ölçege geçdi. Geosyýasy näbellilikleriň artýan bu döwründe Türkiýäniň sebit we global eksport bazasy hökmünde peýda bolmagy KOK-laryň çeýe we çydamly gurluşy sebäpli mümkindir.

Köpmilletli kompaniýalar we sanly gözegçilik bilen güýçli hyzmatdaşlyk döwri

Hasabatda ünsi özüne çeken iň möhüm elementleriň biri, KOK-laryň global gymmatlyklar zynjyryna integrasiýasynyň çuňlaşmagy boldy. Daşary ýurt göni maýa goýum strategiýalary we milli tehnologiýa hereketleri bilen goldanýan bu amal, içerki üpjün edijilere halkara ägirtleri bilen hemişelik gatnaşyk gurmaga mümkinçilik berýär. Üpjün edijiniň ösüşini we gabat gelýän programmalary giňeltmek KOK-laryň tehnologiki kuwwatyny ýokarlandyrýar we olaryň durnuklylyk standartlaryna laýyk gelmegini aňsatlaşdyrýar. Sanly gözegçilik gurallary, köpçülige hasabat beriş mehanizmleri we bu integrasiýa prosesini aç-açan we täsirli dolandyrmak üçin ýerleşdirilen garaşsyz barlaglar ulgamyň ygtybarlylygyny ýokarlandyrýar.

Million dollarlyk ullakan býudjetler ýaşyl öwrülişik üçin hereket edýär

Durnukly gelejek üçin KOK-laryň ýaşyl öwrülişik proseslerine uýgunlaşmagy möhüm ähmiýete eýe. Bu nukdaýnazardan Türkiye, KOSGEB arkaly, Greenaşyl senagat maksatnamasynyň çäginde 2030-njy ýyla çenli KOK-a 250 million dollarlyk ägirt uly býudjet hödürledi. Maksatnamanyň birinji ýylynda 866 bolan KOK-dan peýdalanýanlaryň sany 2025-nji ýylda 1743-e ýetdi we rekord ýokarlandy. Netijeli habarlylyk çäreleri arkaly şu güne çenli 8 müňden gowrak kärhana gönüden-göni gazanyldy. Mundan başga-da, KOK-laryň 2025-nji ýylyň maý aýynda başlanan we takmynan 3,1 milliard ýewro kepillik mukdary bolan Karz kepillik gaznasynyň (KGF) goldawy bilen ýeňilleşdirildi. Bu maliýe goldawlaryndan başga-da, goşulan baha üçin salgydyň boşadylmagy, salgyt aýyrmalary we göterim goldawlary ýaly höweslendirişler hem özgertmeleri çaltlaşdyrýar. Şeýle-de bolsa, hasabat bu oňyn ösüşleriň hemmesine garamazdan öndürijiligiň ýokarlanmagy, gurluş üýtgemegi we uzak möhletleýin global bäsdeşlik ukyby ýaly ugurlarda çözülmeli käbir päsgelçilikleriň bardygyny görkezýär.