Türkiye elektron eksportda enjamlary üýtgedýär: Ministr Bolat 6 milliard dollarlyk ägirt uly maksady yglan etdi

Dünýä söwda sahnasynda sanlaşdyrmak arkaly amala aşyrylan uly özgerişlikleriň goldawy bilen Türkiye, elektron eksport pudagyndaky maksatlaryny aýgytly giňeltmegi dowam etdirýär. Söwda ministri Ömer Bolat Stambulda geçirilen global elektron eksport sammitinde möhüm çykyş edip, Türkiýanyň ýylyň ahyryna çenli elektron eksportynda 6 milliard dollarlyk taryhy derejä ýetmegi maksat edinýändigini aýtdy. Ministr Bolat türk ykdysadyýetiniň depginini we giňişleýin maglumatlar bilen sanly söwdanyň güýçli ösüş tendensiýasyny açdy.

Türk ykdysadyýetinde durnukly ösüş we eksport ýazgylary

Ministr Ömer Bolat sammitde eden çykyşynda Türkiýeniň işine we makroykdysady görkezijilerine ünsi çekip, işsizligiň derejesiniň soňky 39 aýda bir sanly derejede galandygyny we iýul aýyna çenli 8.1 göterime çenli azalandygyny aýtdy. Ykdysady ösüşiň soňky 24 çärýeginde, ýagny takmynan 6 ýyl bäri oňyn ösüşiň hasaba alnandygyny belläp, Bolat: "2026-njy ýylyň birinji ýarymyny 2,5 göterim arassa ösüş bilen tamamlap, ägirt uly ykdysady önümçilik güýjüne we 1,7 trillion dollar ululygyna ýetdik"

Iýun aýyndan bäri inflýasiýa garşy göreşde yzygiderli pese gaçýandygyny belläp, Bolat esasy önümlerde inflýasiýanyň 16 göterim töweregi bolandygyny we sarp ediş bahalarynyň indeksiniň (CPI) 31.55 göterime çenli azalandygyny habar berdi. Söwda ministri haryt eksportyndaky ýazgylara salgylanyp, taryhy aýlyk iň ýokary derejeleriň aprel, iýun, iýul we awgust aýlarynda yzygiderli görülýändigini aýtdy. Bolat: "Awgust aýynda 8,1 göterim ösüş bilen 23,5 milliard dollarlyk eksporta ýetdik. Harytlarymyzyň eksporty ýylyň ilkinji 8 aýynda 185 milliard dollara ýeten hem bolsa, her ýylyň awgust aýyna çenli 280,3 milliard dollar bilen respublikanyň taryhynda rekord goýduk" -diýdi.

Global elektron söwda tendensiýalary we Türkiýäniň sanly böküşi

Adaty söwdadan başga-da, ministr Bolat elektron eksportyň häzirki wagtda ösüşiň iň esasy sütünleriniň birine öwrülendigini we sanly, tehnologiki we ýaşyl ykdysady özgerişleriň dünýä derejesinde ägirt ädimler bilen öňe gidýändigini aýtdy. Bu giňişleýin üýtgeşmäniň önümçiligiň we söwdanyň tigirlerini düýpgöter täzeden gözden geçirendigini mälim eden Bolat, sanly kanallaryň sarp edijilere ýetmekde ilkinji nobatdaky meselä öwrülendigini aýtdy.

Covid-19 pandemiýasynyň elektron söwda pudagyna global köpeldiji täsirini ýatladýan Bolat: "Elektron söwdanyň umumy söwdadaky paýy dünýäde we Türkiýede 2019-njy ýylda 4,5 göterim bolsa-da, epidemiýa döwründe maýa goýumlary bilen bu tizlik ýokarlandy we 20 göterim çägine ýetdi”. 2019-2025-nji ýyllar aralygynda Türkiýäniň elektron söwdada ýyllyk 80 göterim ösüş gazanandygyny bellän Bolat, umumy bölek satuw pudagynda sanly paýyň 20 göterim töweregi azalandygyny habar berdi.

Dünýä derejesinde maglumatlary paýlaşyp, ministr Bolat 2019-njy ýyldan 2025-nji ýyla çenli dünýäde jemi içerki önümiň 33 göterim ösendigini we umumy bölek satuw pudagynyň 28 göterim ýokarlap, 32 trillion dollara ýetendigini aýtdy. Dünýä önümçiliginiň mukdary 118 trillion dollara ýeten döwürde, işewürlikden sarp edijä göni satuwy öz içine alýan B2C elektron söwda mukdarynyň 91 göterim ýokarlandygyny we 6,5 trillion dollara ýetendigini mälim etdi.

Elektron eksportda özgertmeleri we maksatlaýyn bazarlary ýeňilleşdirmek

Ömer Bolat, Söwda ministrligi hökmünde elektron söwda we elektron eksport proseslerini goldamak üçin ýörite toparlar döredendiklerini aýtdy we her ýyl maý aýynda neşir edilýän "Elektron söwda perspektiwasy" hasabatynyň bu pudaga ýagtylyk berýändigini aýtdy. Elektron söwdanyň Türkiýedäki umumy söwdadaky paýynyň 19,3 göterime, jemi içerki önümdäki paýynyň takmynan 7 göterime ýetendigini mälim eden Bolat, 2025-nji ýylyň ahyryna çenli işjeň elektron söwda bilen meşgullanýan kompaniýalaryň sanynyň 650 müňe ýetendigini habar berdi.

Ministrligiň elektron eksportdaky maksatly bazarlaryň sanyny şu ýyl 26-dan 35-e çenli artdyrandygyny mälim etmek bilen, Bolat Europeanewropa Bileleşigi bilen salgyt ýüküni ýeňletmek boýunça alnyp barylýan işler barada-da durup geçdi. Bolat: "Europeanewropa Bileleşigi Geňeşi bilen baglaşylan şertnamanyň netijesinde ýönekeý gümrük deklarasiýasyndan awtomatiki usulda döredilen A.TR resminamasynyň kömegi bilen kompaniýalarymyza salgyt ýüküni ýeňilleşdirdik we elektron eksport amallaryny ep-esli ýeňilleşdirdik" -diýdi.

25 ýurt üçin elektron eksport ýol kartalarynyň, gümrük gollanmalarynyň we 28 bazar üçin 40-a golaý gollanmanyň we 5 sanly kanalyň ministrligiň web sahypalarynda elýeterli bolandygyny aýdyp, Bolat "2022-nji ýylda ýylda 10 müň dollardan gowrak elektron eksport edýän kompaniýalaryň sany 8 müň 132 bolup, 2025-nji ýylyň ahyrynda 11 müň 420-e ýetdi" -diýdi. Stambul, taýýar egin-eşik we egin-eşik pudak taýdan birinji ýerde dursa-da, iň möhüm hyzmatdaş ýurtlarymyz ABŞ, Germaniýa, Azerbaýjan, Rumyniýa we Saud Arabystanydyr. "

Emeli intellekt tarapyndan goldanýan täze nesil eksport döwrüne geçiş

Bütin dünýäde işjeň sanly ulanyjylaryň sanynyň 6 milliarddan geçendigini we dünýä ilatynyň 73 göterimine ýetendigini mälim eden Bolat, sanly ykdysadyýetiň ululygynyň 16 trillion dollara ýetendigini aýtdy. Emeli intellektiň, zatlaryň internetiniň (IoT) we blokirleme tehnologiýalarynyň logistikadan başlap baha kesişine, marketingden karar kabul etmek prosesine çenli söwdanyň her bir basgançagyny üýtgedýändigini mälim eden Bolat, bu tehnologiýalary birleşdirip bilmeýänleriň bäsleşmäge mümkinçilikleriniň ýokdugyny aýtdy.

Türkiye sanly üýtgeşmelerde ilkinji ädimleri ädendigini mälim eden Bolat, 2026-njy ýyla çenli internet ulanylyşynyň 92,3 göterime çenli ýokarlandygyny, kärhanalaryň 93,6 göteriminiň internete girýändigini we 56,5 göteriminiň öz sanly vitrinasynyň bardygyny aýtdy. Türkiýedäki 5G hyzmatynyň bary-ýogy 4 aýyň içinde 44,5 million abonentine ýetendigini mälim eden Bolat, emeli intellektiň prezident Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan yglan edilen emeli intellektual hereket meýilnamasyna laýyklykda eksportda strategiki esas hökmünde ulanylandygyny aýtdy.

Adaty eksporty ýeňilleşdirmek üçin 2020-nji ýylda açylan Easyönekeý Eksport Platformasy (E-KİP) 2024-nji ýylda elektron eksporty goldamak üçin 12 moduldan ybarat E-Easy Eksport Platformasyny (E-KİP) işe girizendiklerini ýada salýan ministr Bolat, täzelenen “Smart E-Export Robot” -yň kompaniýalar üçin anyk, anyk maksatly bazar analizlerini hem hödürleýändigini aýtdy.