Türkiye emeli intellekt hereketi: Goranmak we jemgyýetçilik pudagynda täze döwür

Türkiye goranyş pudagyndaky innowasiýa ädimleri bilen ünsi özüne çekýän hem bolsa, emeli intellekt pudagynda strategiki ädimler ätmek bilen geljege taýynlanýar. Önümçilikden jemgyýetçilik hyzmatlaryna çenli köp pudakda täsirli emeli intellektual barlaglar, Türkiýede hökümetiň we hususy pudagyň esasy gün tertibinde durýar. Bu nukdaýnazardan, köpçülikleýin ýüz tutmalar, türk diliniň esasy modelleri we maglumat merkeziniň infrastrukturasy babatynda möhüm ädimler ädilýär. Bu ädimler Türkiýeni emeli intellekt döwründe güýçli ýagdaýa geçirmek üçin niýetlenendir. Senagat we Tehnologiýa ministrligi tarapyndan utgaşdyrylan bu gözlegler, Türkiýanyň täze "Emeli intellekt hereket meýilnamasy" döretmegi maksat edinýär. Bu meýilnama global ülňülere we "umumy düşünje" we "sosial eýeçilik" ýörelgelerine laýyklykda düzülýär. Täze strategiýa resminamasynyň gutarnykly düzgünlere laýyklykda indiki aýda halka mälim edilmegine garaşylýar.

Öňümizdäki döwürde emeli intellektual prosessoryň kuwwatyny ýokarlandyrmak we sanly üýtgeşmeleri çaltlaşdyrmak maksat edinilýär. Emeli intellekt hünärmenlerini okuw maksatnamalary arkaly taýýarlamak hem ileri tutulýan meseleleriň biridir. Şeýlelikde, köpçülige degişli uly maglumatlary gymmata öwürmek meýilleşdirilýär. Bu täze ýol kartasy bilen Türkiye, emeli intellekt tehnologiýalaryny dizaýn edýän we öndürýän ýurt hökmünde dünýä arenasynda has güýçli orny eýelemegi maksat edinýär. T3 gaznasy we Baýkar bilen hyzmatdaşlykda işlenip düzülen T3 AI 2025-nji ýylyň iýul aýynda sosial beta wersiýasy bilen tanyşdyryldy. Bu açyk çeşme modeli, türk dilinden başga dillerde ulanmak üçin döredildi. Taslama Milli bilim ministrligi, Anadolu gullugy, TRT, TÜBA, SETA we Microsoft ýaly möhüm guramalar gatnaşýar.

Mundan başga-da, TÜBİTAK tarapyndan işlenip düzülen uly dil modeli, türkleriň emeli intellekt tehnologiýalarynda has netijeli ulanylmagyna goşant goşýar. Bu gözlegler Türkiye emeli intellekt ýoluny kesgitlän hem bolsa, türkleriň emeli intellekt dünýäsindäki ornuny güýçlendirýär. Türkiýe bu modeller bilen dil päsgelçiliklerini ýeňip geçip, halkara arenasynda has işjeň rol oýnamagy meýilleşdirýär. Ankarada Turkcell we Google Cloud bilen hyzmatdaşlykda dörediljek bu merkezler Türkiýedäki maglumatlary daşary ýurda gitmezden saklamaga we gaýtadan işlemäge mümkinçilik berer. Bu merkezleriň 2028-nji ýyla çenli doly güýje girmegi meýilleşdirilýär.

Bu maýa goýumlar Türkiye maglumat howpsuzlygyny ýokarlandyrar we sanly üýtgeşme prosesine goşant goşar. Maglumat merkezleriniň işe başlamagy bilen Türkiye sanly ugurda bäsdeşlige ukyplylygynyň ýokarlanmagyna garaşylýar. Prezidentiň Goranmak senagatynyň prezidentligi bu ugurda möhüm taslamalary amala aşyran hem bolsa, ýanwar aýynda ALFA emeli intellekt, kwant we awtonom ulgamlar maşklary üçin maglumat haýyş resminamasyny neşir etdi. Maşk ssenariýalarynda ylalaşyk, umumy ýer gözegçilik stansiýasy, ýaşaýyş we içerde işlemek ýaly meseleler bar.

HAVELSAN-yň esasy kärhanasy emeli intellekt platformasy goranyş we köpçülige gönükdirilen emeli intellekt çözgütleri bilen tapawutlanýar. Platforma, türk diliniň nuanslaryna düşünmäge ukyply 9 milliard parametrli uly dil modelini öz içine alýar. MAIN-iň täze modullary 200-den gowrak dilde tekst düşünmek, terjime etmek, jemlemek we kiberhowpsuzlyk ýaly dürli mümkinçilikleri hödürleýär. Bu başlangyçlar Türkiýeni emeli intellektiň ýaşyna taýýarlamakda möhüm ädim hasaplanýar.

Jemgyýetçilik edaralarynda sanly üýtgeşmeler

Döwlet edaralary hem emeli intellektiň özgermegi üçin möhüm ädimler ädýärler. Prezidentiň Aragatnaşyk Müdirligi dezinformasiýa garşy göreşmek we sanly ugurda takyk maglumatlary goramak maksady bilen jemgyýetçilik web sahypalarynda emeli intellekt bilen utgaşdyrylan tehniki ülňüleri üýtgetmäge başlady. Bu başlangyç, jemgyýetçilik maglumatlarynyň bitewiligini goramagy we resmi mazmunyň görnükliligini ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

Prezident, dünýäde 18 milliondan gowrak ulanyjysy bolan açyk çeşme platformasy Hugging Face-e goşulyp mazmun paýlaşan ilkinji jemgyýetçilik guramasy boldy. Tehniki täzelenmelerden başga-da bu ädimler maglumat hapalanmagyndan strategiki gorag hökmünde kabul edilýär.

Türkiýe döwletleri bilen hyzmatdaşlyk: umumy geljegi gurmak

Türkiýe emeli intellekt pudagyny ösdürmekde Türkiýe döwletleri bilen hyzmatdaşlygyny dowam etdirýär. Türk döwletleri guramasynyň resmi däl sammitinde 15-nji maýda Gazagystanyň Türküstanda geçirilen "Emeli intellekt we sanly ösüş" temaly kararlar bu hyzmatdaşlygyň esasyny düzýär. Agza ýurtlar medeni aragatnaşygy ýeňilleşdirmek we türk dillerini goramak üçin dürli taslamalaryň üstünde işlär.

Mundan başga-da, TDT emeli intellekt we sanly ösüş hereket meýilnamasynyň ýylyň ahyryna çenli tamamlanmagy meýilleşdirilýär. Bu meýilnama, emeli intellekt pudagyndaky türk döwletleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy artdyrmak we umumy tehnologiki çözgütleri ösdürmegi maksat edinýär.

Şeýlelik bilen, Türkiýanyň emeli intellekt ulgamynda gazanan üstünlikleri diňe bir milli derejede däl, eýsem sebitleýin we dünýä derejesinde-de täsirli netijeleri gazanmagy maksat edinýär.