Türkiýede süýji keseliniň derejesi 16 göterime ýetdi

Her ýyl 14-nji noýabrda Halkara süýji kesel federasiýasy (Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy) we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen bilelikde bellenilýän Bütindünýä süýji keseli güni, häzirki durmuşyň getirýän saglyk töwekgelçiligini ýene bir gezek gün tertibine getirdi. IDF tarapyndan paýlaşylýan häzirki maglumatlara görä, Türkiýedäki uly ýaşly ilatyň takmynan 16 göterimi süýji keseli bilen ýaşaýar. Bütin dünýäde bu görkeziji 13 göterimden 14 göterime çenli bolup, statistika her 7 ululardan biriniň süýji keseli bilen ýaşaýandygyny görkezýär.

Süýji keseliniň köpelmeginiň esasy sebäpleri näme?

Endokrinologiýa we metabolik keseller boýunça hünärmen, professor Ela Temeloglu süýji we süýji keseliniň dünýäde we Türkiýede ýaýramagynyň esasy faktorlarynyň häzirki zaman durmuşy bilen gönüden-göni baglanyşyklydygyny aýtdy. Oturylyşyk durmuşy, gaýtadan işlenen iýmitleriň köp sarp edilmegi we iýmitleniş endikleriniň üýtgemegi metabolik proseslere ýaramaz täsir edýär we süýji keseliniň döremek howpuny ep-esli ýokarlandyrýar.

Durmuşyň üýtgemegi keseli nädip dolandyrýar?

Süýji keselini netijeli dolandyrmakda durmuş ýörelgeleriniň üýtgemeginiň aýgytly rol oýnaýandygyny mälim eden prof. Doktor Ela Temeloğlu hassalaryň gündelik işlerinde aň-düşünje düzmek arkaly gandaky şeker derejesini gözegçilikde saklap biljekdigini nygtaýar. Yzygiderli bedenterbiýe we deňagramly iýmitleniş programmasy keseliň ösüşini haýallatmagyň iň esasy gorag elementlerinden biridir.

Bütindünýä süýji keseli güni mynasybetli paýlaşylan maglumatlar, Türkiýedäki her 7 ulularyň birine täsir edýän süýji keseliniň, häzirki durmuşda ýüze çykýan hereketsizlik we iýmitleniş problemalary sebäpli global saglyk meselesine öwrülendigini görkezýär. Prof. Dr. Ela Temeloğlu, keseli gözegçilikde saklamak üçin durmuş şertleriniň üýtgemeginiň hökmanydygyny aýtdy.

Süýji keselini dolandyrmak, saglyk barlaglaryny yzygiderli geçirýän, gandaky şekerine gözegçilik etmegi dowam etdirýän we hünärmen lukmanlar tarapyndan maslahat berilýän bejeriş protokollaryny ýerine ýetirýän adamlar tarapyndan mümkindir. Saglygy goraýyş guramalary süýji keseli töwekgelçiligi bolan adamlara irki diagnoz üçin endokrinologiýa bölümlerine ýüz tutmagy we sagdyn durmuş endiklerini ulanmagy maslahat berýärler.

Sagdyn durmuşyň süýji keseline aýgytly täsiri

Maglumatlar süýji keseliniň diňe bir lukmançylyk meselesi bolman, eýsem häzirki zaman jemgyýetiniň durmuş tejribesinden döreýän jemgyýetçilik saglygy meselesidigini subut edýär. Adamlaryň iýmitlenişinde we işjeňlik derejesinde etjek ownuk, ýöne yzygiderli üýtgeşmeleriniň uzak möhletde süýji keseliniň ýüze çykmagynyň öňüni almakda möhüm rol oýnajakdygyna düşünilýär.

Jemgyýetçilik saglyk profilinde garaşylýan üýtgeşmeler

Süýji keseliniň derejesiniň ýokarlanmagy dowam etse, ýakyn ýyllarda saglygy goraýyş ulgamlaryna ýüküň artmagy we dowamly keselleri dolandyrmak üçin has köp serişde gerek bolmagy çak edilýär. Jemgyýetde habardarlygy ýokarlandyrmak, adamlara irki diagnoz derejesini ýokarlandyrmak arkaly durmuş derejesini saklamaga kömek edip biler.