Türkiýeden ullakan howa hereketi: Gazylyp alynýan ýangyç öwrülişigi 2035-nji ýyldan başlaýar

Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri we COP31-iň prezidenti Murat Kurum , Trabzonda geçirilen Uzunkum ýaşaýyş meýdançasynyň milli bag ekmek dabarasyndan soň global daşky gurşaw diplomatiýasynda täsirli ýygnak geçirdi. "Howanyň üýtgemegine garşy durýan ummanlar we şäherler" mowzugy bilen gurnalan Mawy gepleşik maksatnamasynyň çäginde 17 dürli ýurtdan gelen daşary ýurt metbugat işgärleri bilen bir ýere ýygnan ministr Kurum, Türkiýäniň Zol galyndylary görnüşinden başlap, deňiz ekosistemalaryny goramak ýaly möhüm meselelerde aýgytly ädimleriň görüljekdigini aýtdy.

Antalýa "Durmuşa geçiriji COP" bolar: Kararlar maýa goýumyna öwrüler

Pari Paris şertnamasynyň dünýä derejesinde umumy bir ugur alýandygyny ýatladýan ministr Kurum, teoretiki çekişmelerden amaly ädimlere geçmegiň zerurdygyny aýtdy. Maslahat zallarynda kabul edilen kararlaryň adamlaryň gündelik durmuşyna, naharlaryna we geljegine täsir etmelidigini mälim eden edara, COP31 görüşini "gepleşik, ylalaşyk we hereket" üçlügi bilen kesgitledi. Ministr Kurum, Antalýany diňe bir sözleriň aýdylman, eýsem taslamalaryň hem maýa goýumlaryna we anyk netijelere öwrülýän "durmuşa geçiriş COP" etmek isleýändiklerini mälim edip, deňizleri goramagyň bu beýik gözýetimiň merkezinde durýandygyny aýtdy.

Tebigatyň çägini bilmeýändigini bellän Kurum, ummanlaryň we deňizleriň adamzadyň umumy geljegi bolandygyny ýatlatdy. 70eriň 70 göteriminden gowragyny öz içine alýan ummanlaryň global uglerod dioksidiniň zyňyndylarynyň takmynan 29 göterimini özleşdirýändigini aýdan ministr Kurum, global maliýe, tehnologiýa we taslamalaryň deňiz derejesiniň ýokarlanmagy we ýaşaýyş ýerleriniň ýitmegi ýaly howplara garşy bir wagtda birleşdirilmelidigini aýtdy. Türkiýäniň anyk taslamalara ünsi jemleýändigini mälim eden ministr, Nepal üçin ýitgi we zyýan gaznasyndan gyssagly goldaw sorady.

2035 elektrikleşdirme nyşany

Metbugat agzalarynyň soraglaryna jogap beren ministr Murat Kurum, global temperaturanyň ýokarlanmagyny häzirki şertlerde 1,5 dereje saklamak maksadynyň kyn ýaly görünýändigini, ýöne bu maksada ýetmegiň hem uly üstünlik boljakdygyny aýtdy. Goranmak býudjetini artdyran NATO ýurtlaryna ýüzlenip, Kurum ýaşap boljak dünýä galmasa goranmagyň manysyz boljakdygyny aýtdy.

Türkiýanyň gazylyp alynýan ýangyçlardan kem-kemden ýüz öwürmek strategiýasyny yglan eden ministr Kurum, gazylyp alynýan ýangyjyň sarp edilişiniň 2035-nji ýyla çenli 35 göterim elektrikleşdiriş maksadyna ýetmek arkaly gytaklaýyn, ýöne aşa güýçli azaljakdygyny habar berdi. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda gurlan 455 müň öýde energiýa sarp ediş güýjüniň 39 göterim azalandygyny mälim etdi.

Gök maliýeleşdiriş köprüsi we global howa diplomatiýasy

Okeanlary we deňizleri goramak üçin işlenip düzülen "Gök maliýeleşdiriş" mehanizmine salgylanyp, ministr Kurum Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy (UNDP) bilen ýerine ýetirilen taslamalaryň çäginde maliýeleşdirmegi we taslamalary birleşdirýän "Durmuş köprüsini" gurjakdyklaryny habar berdi. Bu kontekstde Trabzonyň hapa suwlary arassalaýan zawod taslamasy barada habar beren edara, demimiziň ýarysyny üpjün edýän deňizler üçin maliýeleşdirmek mümkinçiliklerini artdyrmagyň möhümdigini aýtdy.

Häkimiýet, şeýle hem ABŞ-nyň Pari Paris howa şertnamasyndan çekilmegi mümkinçiligine baha berdi; Google, Apple we Amazon ýaly global tehnologiýa ägirtleriniň COP31 prosesini hususy sektor derejesinde doly goldamagy maksat edinýändiklerini mälim etdi. Howa göreşinde umumy ylalaşyk esasynda Hytaý we Russiýa bilen gepleşikleriň yzygiderli dowam edýändigini mälim eden ministr Kurum, Türkiýanyň daşary syýasatda bitarap, ygtybarly we araçy rolunyň klimat diplomatiýasynda uly artykmaçlygy üpjün edýändigini aýtdy. Global howa maksatlary üçin häzirki 1,7 trillion dollarlyk maliýeleşdirmegiň 7,5 dollardan 9 trillion dollara çenli ýokarlandyrylmalydygyny aýtdy.

Ahyrynda, Nýu-Yorkorkda 6 synag döwleti üçin "Howany durmuşa geçirmek mehanizminiň" yglan ediljekdigini yglan eden ministr Kurum, Awstraliýa bilen geçirilen işde hiç hili ygtyýarlyk gapma-garşylygynyň ýokdugyny we COP31 prezidenti hökmünde Türkiýanyň iň soňky karar berijidigini aýtdy. Institutyň ýolbaşçylygyndaky Antalýadaky hökümete degişli bolmadyk guramalaryň özlerini doly erkin we aç-açan ýagdaýda beýan edip biljekdigini kepillendirýän bu maksatnama, Daşky gurşawy dolandyrmak boýunça baş müdir Fatih Turan tarapyndan "COP31 Deňiz Litter Platformasy Inisiatiwasy" prezentasiýasy, Howanyň üýtgemeginiň prezidenti Prof. Dr. Hasar.