Türkiýanyň ýaş ilat kartasy: Şyrnak ýokarda, Balykesir soňundan birinji

2025-nji ýyla çenli Türkiýanyň demografiki gurluşy barada möhüm maglumatlar yglan edildi. Türk statistika instituty (TUIK) tarapyndan neşir edilen maglumatlara görä, umumy ilat 86 million 92 müň 168 adam diýlip kesgitlenildi. Populationaş ilat hökmünde kesgitlenen 15-24 ýaş topary, umumy ilatyň 14,8 göterimini düzýär. Bu ýaş toparynda 12 million 708 müň 348 adam bar, bu toparyň 51,2 göterimini erkekler, 48,8 göterimi aýallar düzýär. 25 G IMG_0}}

2025 Populationaş ilatyň derejesi

2025-nji ýyldaky maglumatlara görä, Türkiýanyň ýaş ilat sany öňki ýyllar bilen deňeşdirilende azaldy. 1950-nji ýylda umumy ilatyň 20,8 göterimini emele getirýän ýaş ilat şu ýyl 14,8 göterime çenli azaldy. Ilatyň çaklamalary, demografiki görkezijiler häzirki tendensiýalaryny saklasa, 2100-nji ýylda bu görkezijiniň 9,6 göterime çenli azaljakdygyny çaklaýar. {{IMG_1}}

Önelgesizlik ssenarileri we ýaş ilatyň geljegi

Proýeksiýalarda dürli hasyllylyk ssenarileri hem bar. Çalt peselýän tendensiýany göz öňünde tutýan ssenariýa görä, ýaş ilatyň 2060-njy ýylda 9,2 göterime, 2100-nji ýylda 7,2 göterime çenli azalmagyna garaşylýar. Beýleki tarapdan, hasyllylygy ýokarlandyrmak çäreleri täsirli bolsa, ýaş ilatyň sany 2100-nji ýylda 11,4 göterime ýetip biler diýlip çaklanylýar. {IMG_2}}

Europeewropa bilen deňeşdirilýär Türkiýe bu nyrh bilen EUB ýurtlaryny yzda galdyrýar. PopulationB-de ýaş ilaty iň köp bolan ýurtlar Irlandiýa, Gollandiýa we Daniýa bolsa-da, Türkiýanyň ýaş ilat sany bu ýurtlardan ýokary. Şeýle-de bolsa, dünýädäki ortaça 15,6 göterimden pes bolmagynda galýar. Bu, Türkiýanyň dürli sebitlerinde ýaş ilatyň paýlanyşynda düýpli tapawudyň bardygyny görkezýär. {{IMG_3}}

Populationaş ilatyň ýaş toparlary boýunça paýlanyşy

2025 maglumatlary ýaş ilatyň dürli ýaş toparlarynda paýlanýandygyny görkezýär. Peopleaşlaryň 30,3 göterimi 15-17 ýaş toparynda, 20,4 göterimi 18-19 ýaş toparynda, 29,2 göterimi 20-22 ýaş toparynda, 20,1 göterimi 23-24 ýaş toparyndadyr. Bu paýlama, ýaş ilatyň köpüsiniň orta mekdep ýaşyndadygyny görkezýär.

Aýallaryň ömri has uzyn

2022-2024-nji ýyllary öz içine alýan Durmuş tablisalaryna görä, doglanda ömrüň dowamlylygy Türkiýede 78,1 ýyl hökmünde kesgitlenildi. Bu döwür erkekler üçin 75,5 ýyl, aýallar üçin 80,7 ýyl. 15 ýaşly ýaşlaryň ömri erkekler üçin 61,7 ýyl, aýallar üçin 66,9 ýyl hasaplandy. Bu aýallaryň erkeklerden has uzak ýaşamagyny görkezýär. {{IMG_4}}

Womenaş aýallar ir durmuşa çykýarlar

populationaş ilatyň maşgala ýagdaýyny seljermek jynslaryň arasynda düýpli tapawutlary ýüze çykarýar. Youngigitleriň 96,8 göterimi hiç haçan öýlenmedik bolsa, ýaş aýallaryň 88,9 göterimi hiç haçan öýlenmedi. Öýlenen ýaş aýallaryň sany 10,7 göterim bolsa-da, bu görkeziji erkekler üçin bary-ýogy 3,1 göterim. Bu, ýaş aýallaryň erkekler bilen deňeşdirilende has ir durmuşa çykýandygyny görkezýär.

Migrasiýa hereketi we bilim

2024 içerki migrasiýa statistikasy 15-24 ýaş toparynyň iň köp göçýän ýaş toparydygyny görkezýär. Migrasiýa üçin iň uly sebäp bilim hökmünde aýdylsa-da, 448 müň 826 ýaş bu sebäpden göçdi. Mundan başga-da, 102 müň 660 ýaş iş mümkinçiligi üçin göçdi we 79 müň 831 ýaş maşgala sebäbine göçdi. Bilim üçin göçler ýaş ilatyň bilim mümkinçiliklerinden peýdalanmagynyň ähmiýetini nygtaýar.

Ne bilimde, ne işde bolan ýaşlar

2025-nji ýylda ne bilim, ne iş bilen meşgullanýan ýaşlaryň derejesi 23,3 göterime çenli ýokarlandy. Bu görkeziji erkekler üçin 16,3 göterim, aýallar üçin 30,9 göterim hökmünde kesgitlenildi. Bu, esasanam ýaş aýallaryň arasynda bilime we iş durmuşyna gatnaşmagyň has pesdigini görkezýär. {{IMG_5}}

Peopleaşlaryň iş ýagdaýy

2025-nji ýylda ýaşlaryň iş derejesi 40,3 göterim boldy. Işleýän ýaşlaryň köpüsi hyzmat pudagynda. Bu görkeziji senagat pudagynda 30,5 göterim, oba hojalygynda 11,6 göterim hökmünde hasaba alyndy. Aýal-gyzlar esasan hyzmat pudagynda işleýärler.

Peopleaşlaryň bagty we kanagatlylygy

peopleaşlaryň bagt çeşmeleriniň arasynda saglyk 38,8 göterim bilen birinji ýerde durýar. Üstünlik we pul yzarlanýar. Menigitler saglygy, pul we üstünligi bagtyň esasy çeşmesi hökmünde görýän bolsalar, ýaş aýallar saglygy, üstünligi we söýgini ileri tutýarlar. Umumy saglyk ýagdaýyndan kanagatlanmak derejesi ýaşlaryň arasynda 87,2 göterim hökmünde ölçenildi. Zorlugyň bu görnüşi 15.2 göterim derejesinde ýüze çykýar. Ondan soň sanly zorluk, yzarlamak we ykdysady zorluk. Bu maglumatlar ýaş aýallaryň goralmalydygyny we goldanylmalydygyny görkezýär.

Emeli intellektiň ulanylyşy we ýaşlar

Emeli intellekt statistikasy ýaşlaryň 39,4 göteriminiň emeli intellekt ulanýandygyny görkezýär. Bu tehnologiýa esasan ýörite maksatlar we bilim üçin ulanylýar. Emeli intellekt ulanmaýan ýaşlaryň köpüsi bu tehnologiýa mätäç däldigini aýdýarlar. Bu ýagdaý, emeli intellektiň gündelik durmuşdaky ornuny we ýaşlaryň tehnologiýa uýgunlaşmagyny açýar.

2025 maglumatlary Türkiýanyň ýaş ilatynyň dinamikasyna we geljekde bolup biljek ösüşlere düşünmekde möhüm gural hödürleýär. Bilim, iş üpjünçiligi we durmuşdan kanagatlanmak ýaly ugurlarda ýaşlaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary ýurduň geljegi üçin möhümdir. Şonuň üçin ýaş ilatyň zerurlyklaryny kanagatlandyrýan syýasatlary işläp düzmek jemgyýetiň umumy abadançylygyny ýokarlandyrmakda möhüm rol oýnar.