Uran bazaryndaky taryhy kynçylyk: Türkiye strategiki ýagdaýda

Hünärmenler, dünýädäki ýadro energiýasyna maýa goýumlarynyň köpelmegi we emeli intellektual merkezleriň ýokary energiýa islegi sebäpli uran bazarynyň çynlakaý krizise duçar bolýandygyny aýdýarlar. Iň soňky seljermeler 2045-nji ýyla çenli 2 milliard funt sterlingiň ýetmezçiligini çaklaýar. Goldman Sachs, 2023-nji ýylyň ahyryna çenli uranyň bahasynyň bir funt üçin 91 dollara ýetjekdigini çaklaýar we 2027-nji ýyla çenli bu görkezijiniň 120 dollara ýetip biljekdigini çaklaýar. Käbir haryt analitikleri gysga wagtyň içinde bahalaryň 135 dollara çenli ýokarlanmagynyň mümkindigini aýdýarlar. Hytaý 27 milliard dollarlyk býudjetli 10 sany täze ýadro desgasynyň taslamasyny tassyklasa-da, ABŞ ýapylmagy karar edilen Palisades atom elektrik stansiýasyny gaýtadan işleýär. Tehnologiýa ägirtlerinden biri bolan Meta kiçi modully reaktorlary gurmak arkaly energiýa zerurlyklaryny kanagatlandyrmagy maksat edinýär. Beýleki tarapdan, Amazon web hyzmatlary uzak möhletli ýadro energiýasy şertnamalary baglaşyp, geljekki energiýa üpjünçiligini kepillendirmek isleýär. Bu 31 million funt defisit uzak möhletleýin şertnama bahalaryny 90 dollara çenli ýokarlandyrdy, bu soňky 14 ýylda iň ýokary derejedir. Şeýle-de bolsa, Gazagystanyň 2026-njy ýylda urany öndürmek maksadyny 10 göterim azaltmak üpjünçilik töwekgelçiligini ýokarlandyrýar. ABŞ-nyň rus uranyna girizen import gadaganlyklary we Russiýanyň garşy hereketleri urany üpjün etmek zynjyrynda goşmaça töwekgelçilik döredýär.

Bu ösüşler dünýädäki güýç balansyna täsir edip biler we ýurtlar energiýa syýasatlaryna täzeden baha bermeli bolarlar. Uran bazaryndaky bu basyş, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna howp salýan elemente öwrüldi.