Wanda äpet çekirtge duýduryşy: Uzynlygy 20 santimetre ýetýär! Hünärmenler "Zyýan bermäň" diýdiler

Soňky günlerde Marmara sebitinde ýygy-ýygydan görülýän we sosial ulgamlarda giň seslenmelere sebäp bolan äpet çekirtgeleriň şekillerine meňzeş şekil bu gezek Gündogar Anadoly sebitinde peýda boldy. Wanyň Erkiş etrabynyň Zilan platosynda uzynlygy 15-20 santimetre ýetýän ullakan çekirtgeler göründi. Bu adatdan daşary uly jandarlary tebigy ýaşaýyş ýerlerinde gören raýatlar uly geň galdyryjylyk we aladalanma başdan geçirdiler. Uzak ýyl bäri sebitde aryçylyk işleri bilen meşgullanýan Murat Poýrazoğlu ömründe bu sebitde beýle ululykdaky mör-möjeklere duş gelmändigini aýtdy.

Aryçy Murat Poýrazoğlu haýran galmak bilen şu sözler bilen şeýle diýdi: "Men bu platosa köp ýyl bäri aryçylyk üçin gelýärin, ýöne öň bu ululykdaky çekirtge görnüşlerine duş gelmedim. Uzynlygy 10 santimetrden geçýär. Bu ýagdaý hökmany suratda bizi biynjalyk edýär. Soňky günlerde telewizion täzeliklerde şuňa meňzeş suratlary görýäris. Häkimiýetlerden bu meseläni derňemegini we bize habar bermegini soraýarys "

Wan we onuň töweregindäki bu tebigy waka sebitdäki beýleki möhüm wakalary hem ýada saldy.

Beýleki tarapdan, sebitdäki işjeňlik diňe tebigy hadysalar bilen çäklenmeýär.

Oba hojalygy üçin amatly awçylar: "Daýhanlaryň iň uly kömekçisi"

Zilan platosynda howsala döreden äpet çekirtgeler barada ylmy dünýäden ynandyryjy düşündiriş geldi. Hakkari uniwersitetiniň biodürlüligi ulanmak we gözleg merkeziniň fakultetiniň agzasy prof. Doktor Mehmet Sait Taýlan sorag edilýän jandarlaryň pikir ediş ýaly zyýanly däldigini, tersine, oba hojalygy üçin uly peýdalary üpjün edýändigini aýtdy. Prof. entomologiýa, molekulýar genetika, biodürlüligi we biotoksiklik ugurlary boýunça hünärmen. Doktor Taýlan: "Ercişden alnan hasabatlary we umumy suratlary gözden geçirenimizde, bu jandarlaryň ýyrtyjydygyny, ýagny ortoptera (ortoptera) buýrugyna degişli ýyrtyjy we aw görnüşidigini kesgitledik" -diýdi.

Prof. Doktor, bu jandarlaryň ekologiki deňagramlylykdaky ähmiýetine ünsi çekip, "Bu görnüşler ekosistema üçin örän peýdaly jandarlar. Oba hojalygyna zyýan berýän mör-möjekler bilen iýmitlenýändigi sebäpli, olary tebigy oba hojalygyny goraýjylar we daýhanlaryň dostlary hökmünde häsiýetlendirip bileris"

Anadolynyň ägirt ýaşaýjysy: "Bu jandarlara zyýan bermäň"

Prof. raýatlaryň bu ululykdaky jandarlary görenlerinde howsala düşmeli däldigini ýa-da olara zyýan bermeli däldigini nygtaýar. Doktor Mehmet Sait Taýlan bu görnüşleri, esasanam Saga jynsyna degişli bolanlary goramaga çagyrdy. Taýlan düşündirdi: "Saga jyns çekirtgeleri ýyrtyjy ýyrtyjylaryň deňagramlylygyny ýaşaýan ýerlerinde gözegçilikde saklamakda möhüm rol oýnaýar. Türkiýe bu ýörite jynsyň gen merkezleriniň biri hasaplanýar. Anadolyda bu jynsyň köp görnüşi bar."

Ylmy esas barada durup geçen professor Taýlan, "Saga jynsynyň ilkinji görnüşleri 1938-nji ýylda dünýäde beýan edildi. Günbatar Paleartik geografiýasynda jemi 13 görnüş bar. Countryurdumyzda ýüze çykarylan iň soňky görnüşleriň biri, Hakkari toparynda ýüze çykarylan Saga Hakkarica görnüşidir" -diýdi. Türkiýäniň biodürlüligine baýdygyny aýtdy.

Uzynlygy 20 santimetre ýetýär, ýumurtgajyk

Prof. äpet çekirtgeleriň adamlara ýa-da ösümliklere zyýan ýetirmeginden gorkmagyň düýbünden esassyzdygyny mälim etdi. Doktor Taýlan tebigatdaky janly-jandarlary “peýdaly” ýa-da “zyýanly” diýip gönüden-göni klassifikasiýa etmegiň ylmy taýdan dogry däldigini, ýöne adamzadyň nukdaýnazaryndan bu ýyrtyjy görnüşiň oba hojalygyna zyýan berijileri ýok edýändigi üçin örän peýdalydygyny aýtdy.

Hünärmenler sebitdäki ekologiki deňagramlylygy saklamak üçin bu mör-möjekleriň öldürilmeli däldigini, tebigatyň şeýle deňagramlylygy saklaýandygyny ýatladýarlar.

Prof. çekirtgeleriň Günbatar Palearktika sebitiniň iň uly mör-möjek görnüşleriniň hataryndadygyny mälim etdi. Doktor Mehmet Sait Taýlan fiziki aýratynlyklary barada şu jikme-jiklikleri paýlaşdy: "Bu çekirtgeleriň bedeniniň uzynlygy takmynan 12-15 santimetr arasynda üýtgeýär. Şeýle-de bolsa, ýumurtga goýmak üçin ulanylýan" ovipositor "diýlip atlandyrylýan zenanlaryň arkasynda iňňe meňzeş gurluş bar. Bu gurluş goşulanda, jandarlaryň umumy uzynlygy 20 santimetre ýetip bilýär. tebigy ýaşaýyş ýerleri ekologiki taýdan möhümdir. "