Wengriýadaky uly güýç urşy: Baş prokuror Nagy işinden aýryldy, Magyar hökümet üýtgedip gurmak edaralary

Wengriýa syýasatynda asudalyk ýok. Premýer-ministr Piter Magýar -yň ýolbaşçylygyndaky täze hökümetiň, öňki premýer-ministr Wiktor Orbanyň döwründe bellenen ýokary derejeli býurokratlary arassalamak işinde möhüm ösüş boldy. Wengriýanyň Baş prokurory Gabor Balint Nagy özüne edilýän syýasy basyşyň artyp, işinden çekilýändigini habar berdi. Bu işden aýrylmak, ýurtda institusional özgerişler we kazyýet garaşsyzlygy baradaky köpden bäri dowam edip gelýän jedelleri täze bir ölçege çykardy.

"Kazyýetiň garaşsyzlygyny goramak üçin gidýärin"

"Euronews" tarapyndan berlen maglumata görä, Nagy işinden gitmek kararyna gelmeginiň sebäbiniň prokuraturanyň mertebesini we bitaraplygyny goramakdygyny aýtdy. Baş prokuror Nagy ýazmaça beýanat berip, adalat mehanizminiň gündelik syýasy çaknyşyklaryň we güýç göreşleriniň guralyna öwrülmeli däldigini aýtdy. Nagy "Prokuratura syýasy aktýorlaryň oýnaýan sahnasy bolmaly däldir" -diýdi we esassyz aýyplamalar esasynda döredilen syýasy konflikte goşulmakdan ýüz öwürendigini aýtdy.

Premýer-ministr Piter Magyar bu işden gitmegini uly kanagatlanma bilen garşy aldy. Saýlaw wadalarynda Orban döwrüniň kadrlaryny arassalamagy wada beren Magyar, işinden aýrylmak kararyna geleninden soň "ýurt Orbanyň başga bir girewinden halas edildi" -diýip, reforma etabynyň tutanýerlilik bilen dowam etjekdigini aýtdy. Aprel aýynda geçirilen saýlawlarda uly ýeňiş gazanan Magyar, býurokratiýadaky bu düýpli üýtgeşmäni demokratiýalaşmagyň esasy şerti hökmünde görýär.

Ukraina serhedinde syrly altyn we pul amallary

Naginiň işinden aýrylmagy, mart aýynyň başynda bolup geçen we serhetaşa kontrabanda aýyplamalaryny öz içine alýan syrly operasiýany hem öz içine alýar. Köp mukdarda nagt we altyn bilen doldurylan iki mikroawtobus Wenadan çykyp, Ukrainadaky Oschadbank merkezine barýan Budapeştiň golaýynda saklandy. Amalyň çäginde ulaglardaky ýedi ukrain işgäri tussag edildi, sorag edilenden soň deportasiýa edildi we ähli gymmatly emläkleri konfiskasiýa edildi.

Tutulan ukrainalylaryň aklawçysy Lorant Horwat bu operasiýany amala aşyran işgärleriň sud edilmelidigini öňe sürdi we öňki hökümet tarapyndan bellenen Baş prokuror Nagini öňki administrasiýa syýasy gorag bermekde aýyplady. Prokuratura bu amalyň kanuny esasda amala aşyrylandygyny we hiç hili syýasy sebäbiniň ýokdugyny öňe sürüp, bu aýyplamalary düýbünden ret etdi.

Konstitusiýa özgertmeleri we Orban döwrüniň soňy

Magyar hökümeti, parlamentdäki güýçli köplügini ulanyp, konstitusion ulgamy noldan üýtgedýär. Iň soňky konstitusiýa üýtgetmeler girizmek bilen, köne döwrüň möhüm aktýorlaryndan biri bolan Prezident Tamas Sulyokyň ygtyýarlyk möhleti möhletinden öň ýatyryldy. Süleýk möhletiniň gutarýan kanuny düzgünine gol çekip, işinden gitmäge razy boldy. Mundan başga-da, 70 ýaş çäkleri Konstitusiýa kazyýetiniň agzalaryna täzeden girizildi, deputatlaryň ygtyýarlyk möhleti iň köp üç möhlet ýa-da jemi 12 ýyl bilen çäklendirildi.

Wiktor Orban 2010-njy ýylda häkimiýete gelenden soň, Fidesz partiýasy öz işgärlerini 2011-nji ýylda taýýarlan täze konstitusiýasy bilen kazyýet, metbugat we goranmak ýaly möhüm guramalara ýerleşdirdi. Oppozisiýa bu ädimleriň Fidesziň güýjüni ýitiren hem bolsa döwlet mehanizmine gözegçilik etmegine gönükdirilendigini öňe sürdi. Häzirki wagtda Magyaryň ýolbaşçylygyndaky Tisza partiýasy, güýzde başlamagy meýilleşdirýän köpçüligiň gatnaşmagy esasynda täze konstitusiýa bilen bu ulgamy doly ýok etmegi maksat edinýär. Beýleki tarapdan, ses berişlikde ABŞ-da geçiriljek dünýä çempionatyna gatnaşjakdygy habar berlen Orban dymdy, Fidesz Mejlis toparynyň başlygy Gergeli Gulyas işinden çekildi.