Ykdysady dünýädäki möhüm güýz: Sentýabr aýynda ösüş, inflýasiýa we göterim derejesi kararlaryna ähli göz

Tomus möwsümi yzymyzda, maglumat traffigi we karar mehanizmleri türk ykdysadyýetinde ýene-de güýçlenýär. Bazarlara sabyrsyzlyk bilen garaşýan makroykdysady maglumatlar sentýabr aýynyň dowamynda birin-birin yglan ediler we ýylyň galan böleginde möhüm maglumatlary berer.

Ykdysady dolandyryş we bazar aktýorlarynyň ilkinji uly synagy 31-nji awgust, duşenbe güni berler. Türk statistika instituty (TUIK) ýylyň ikinji çärýeginde (aprel-iýun aýlary) 10.00-da jemi içerki önümiň (JIÖ) maglumatlary yglan eder. Firstylyň birinji çärýeginde 2,5 göterim ösüş gazanan Türkiýe ykdysadyýeti üçin AA Maliýe garaşma gözlegine gatnaşýan ykdysatçylar, ikinji çärýekde ýyllyk 2,80 göterim ösüş gazanjakdygyny çaklaýarlar. Şol gün, TurkStat iýul aýyndaky işçi güýjüniň statistikasyny halk bilen paýlaşar.

Ösüş we inflýasiýa maglumatlary bilen möhüm başlangyç

Daşary söwda we inflýasiýa görkezijileri sentýabryň ilkinji günlerinde peýda bolar. Söwda ministrligi we Türk eksportçylary ýygnagy (TİM) tarapyndan taýýarlanan awgust aýy üçin wagtlaýyn daşary söwda maglumatlary 3-nji sentýabr, penşenbe güni yglan ediler. Ankarada geçiriljek bilelikdäki beýany Söwda ministri Ömer Bolat we TİM-iň prezidenti Mustafa Gültepe eder. Ministr Bolat eksportyň iýul aýynda 3 göterim ýokarlamak bilen 25,6 milliard dollara ýetip, taryhy rekord goýandygyny ýatlatdy.

Şol gün, penşenbe, 3-nji sentýabr, sagat 10: 00-da TURKSTAT awgust aýy üçin inflýasiýa maglumatlary yglan eder. Iýul aýynda Sarp edijileriň bahalary indeksi (CPI) aýda 1,78 göterim, içerki önüm öndürijileriniň bahasy indeksi (D-PPI) 1,52 göterim ýokarlandy. Annualyllyk inflýasiýa derejesi sarp ediş bahalarynda 31,75 göterim, öndürijiniň bahalarynda 27,83 göterim boldy. Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek hyzmatlaryň inflýasiýasyna bolan berk perspektiwanyň durmuşa geçirilýän kesgitlenen syýasatlar we dezinfilýasiýa prosesiniň täsiri bilen bozulyp başlandygyny aýtdy we maliýe düzgün-nyzamyna we hemişelik baha durnuklylygy maksadyna zyýan bermezden geosyýasy töwekgelçilikleri dolandyrýandyklaryny aýtdy.

Maglumat senenamasy 8-nji sentýabrda yglan ediljek maliýe maýa goýum gurallarynyň hakyky girdeji nyrhlary bilen dowam eder. Iýul aýynda CPI bilen arzanladylanda, iň ýokary aýlyk hakyky girdeji jemi goýum göteriminde 1,29 göterim bilen göründi. Dessine iýul aýyndaky senagat önümçilik indeks maglumatlary 10-njy sentýabr -da paýlaşylar. Iýun aýynda senagat önümçiligi aýda 0,1 göterim ýokarlansa-da, ýylda 1,4 göterim azaldy.

Merkezi bankyň göterim derejesi karary we makroykdysady görkezijiler gün tertibinde

Bazarlaryň üns merkezinde boljak iň möhüm wakalardan biri Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) Pul syýasaty komitetiniň (PPK) ýygnagy bolar. 6ylyň 6-njy mejlisini geçirjek Geňeş 10-njy sentýabrda göterim derejesiniň kararyny yglan eder. Öňki mejlisinde Merkezi Bank bir hepdelik repo auksion göterim mukdaryny 37 göterim derejesinde galdyrdy.

11-nji sentýabrda, göterim derejesi kararyndan bir gün soň, Merkezi bank iýul aýy üçin töleg balansyny çap eder. Iýun aýynda Türkiýäniň häzirki hasabynda 4 milliard 194 million dollar defisit bar bolsa, altyn we energiýa aýrylanda, häzirki hasap hasabynda 1 milliard 462 million dollar profisit bardy.

Býudjet we ýaşaýyş jaý bazary baradaky maglumatlar sentýabryň ortalarynda berjaý ediler. Gazna we Maliýe ministrligi 15-nji sentýabrda merkezi hökümet býudjetiniň durmuşa geçirilişini yglan eder. “TurkStat” 17-nji sentýabrda ýaşaýyş jaý we iş ýerleriniň satuw maglumatlary barada habar berer. Iýul aýynda ýaşaýyş jaý söwdasy geçen ýylyň degişli aýy bilen deňeşdirilende 17 göterim azaldy we 123 müň 603-e ýetdi, işewür söwdasy bolsa 4,1 göterim azaldy we 16 müň 733-e ýetdi.

Ykdysadyýetiň täze ýol kartasy: MTP we býudjet senenamasy aýdyň bolar

Sentýabr aýynda diňe bir taryhy maglumatlar däl, eýsem türk ykdysadyýetiniň geljegini kesgitlän strategiki ädimler hem görülýär. 2027-2029-njy ýyllary öz içine alýan Orta möhletli maksatnama (MTP) sentýabryň birinji hepdesinde halka hödürlener. Täze MTP bilen ösüş, inflýasiýa, iş üpjünçiligi, eksport we häzirki hasap balansy ýaly esasy makroykdysady maksatlar täzelener.

Wise-prezident Cevdet ılmylmaz , taýýarlyk işleri barada beren beýanatynda täzelenen MTP-ni sentýabryň birinji hepdesinde jemgyýet bilen paýlaşjakdyklaryny we esasy ileri tutulýan ugurlarynyň bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmekdigini, ösüşi, iş we maýa goýumlaryny goldamagyny dowam etdirjekdiklerini aýtdy. MTP yglan edilenden soň, 2027-nji ýyldaky býudjet taýýarlyklary güýçlener we taýýarlanan býudjet teklibi 17-nji oktýabr -a çenli Türkiýäniň Milli mejlisine hödürlener.