Ylym dünýäsinde düýpli ösüş: Adam öýjüklerinden durýan beýnisiniň ýarysy bolan syçanlar öndürildi

Alymlar adam beýnisiniň syrlaryny açmak we çylşyrymly newrologiki keselleriň bejergisine ýagtylyk bermek maksady bilen lukmançylyk taryhynda düýbüni tutujy synag geçirdiler. Stenford uniwersitetinde geçirilen gözlegde beýni adam dokumasynyň takmynan 50 göteriminden ybarat laboratoriýa syçanlary döredildi. Abraýly ylym "journalurnal" neşrinde çap edilen bu gözleg, biotehnologiýa we newrologiýa ylymlary pudagynda täze eýýamyň gapysyny açýar.

Genetiki gatyşma adam öýjükleri üçin giňişlik açdy

Stenford uniwersitetiniň gözlegçileri janly organizmdäki adam beýni dokumalarynyň ösüş prosesine we kesellere nähili täsir edýändigini synlamak üçin özboluşly bir usuldan ugur aldylar. Ilki bilen syçanlaryň beýnisinde beýni korteksiniň we gippokampus sebitleriniň ösüşi genetiki in engineeringenerçilik usullary bilen çäklendirildi. Şeýlelik bilen, göçürilmeli adam öýjükleriniň ösüp we ösüp bilýän fiziki giňişligi döredildi. Soňra, laboratoriýadaky meýletin donorlaryň deri öýjüklerini gaýtadan programmirlemek arkaly alnan adamyň beýni organoidleri täze doglan syçanlaryň beýnisine üstünlikli göçürildi.

4 million öýjükli ýarym adam, ýarym syçan beýnisi

Gözlegiň jikme-jikliklerine görä, her sanjym wagtynda takmynan 100 müň adamyň beýni öýjükleri ulanyldy. Transplantasiýadan soň geň galdyryjy ösüş boldy; Syçanlaryň beýnisinde takmynan 4 million adam beýni öýjükleri ösdi we wagtyň geçmegi bilen bu öýjükler göwrümi boýunça organyň ýarysyny diýen ýaly aldy. Operasiýadan takmynan 3 aý soň geçirilen synaglarda adamyň beýni dokumasynyň syçanlaryň gan aýlanyş ulgamyna goşulandygy we onuň üçin bölünip berlen ýeriň köp bölegini tutandygy anyklandy. Iň täsir galdyryjy tapyndy, käbir adam neýronlarynyň syçanlaryň öz beýni öýjükleri we oňurga ýilikleri bilen göni baglanyşyk gurmak arkaly işlemegi boldy.

Newrologiki keselleri bejermekde täze döwür

"Guardian" gazetindäki maglumata görä, bu işe ýolbaşçylyk eden Stenford uniwersitetiniň psihiatriýa professory Sergiu Pașca, adamyň beýnisiniň çylşyrymly gurluşy we janly dokumalara girmegiň kynlygy sebäpli newrologiýa we psihiatriýa ugurlarynda täze bejergileri ösdürmegiň gaty kyndygyny aýtdy. Pașca, bu innowasiýa modeliniň şizofreniýa, epilepsiýa, serebral ysmazlygy, intellektual maýyplyk we demansyň seýrek görnüşleri ýaly anyk bejergi almaýan keselleri öwrenmekde möhüm rol oýnajakdygyny aýtdy. Bu ösen usul, adam beýnisiniň ösüş we funksional taraplaryny alymlara has elýeterli edýär.

Etiki jedeller we ylmy çäkler

Beýleki tarapdan, adamyň beýni dokumalaryny haýwanlara geçirmek ylmy dünýäde çynlakaý ahlak jedellerine sebäp boldy. Londonyň Ykdysadyýet we syýasy ylymlar mekdebiniň hukuk professory Emili Jekson haýwanlaryň hal-ýagdaýynyň ileri tutulýan ugurlardan biri bolmalydygyny belläp, bu göçürilen dokumalaryň haýwanlaryň aň derejesine ýa-da agyry duýmak ukybyna ýakyndan gözegçilik edilmelidigini öňe sürdi. Kembrijdäki MRC molekulýar biologiýa barlaghanasyndan alym Madeline Lankaster bu usulyň janly organizmde gözden geçirilmegini talap edýän gözleg üçin ajaýyp mümkinçilik döredýändigini, ýöne bu modeliň adam beýnisiniň tebigy we doly ösüş prosesine doly öýkünmek bilen çäklenip biljekdigini aýtdy.