YÖK uniwersitetleriň ylmy we tehnologiki taslamalaryny hödürledi

Educationokary bilim geňeşi (YÖK) Türkiýedäki uniwersitetlerde geçirilen we ylmy edebiýata goşant goşýan dürli gözleg we ösüş taslamalaryny halk bilen paýlaşdy. 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda eden beýanynda; Lukmançylyk tehnologiýalaryndan başlap, oba hojalygyny sanlaşdyrmak, kiberhowpsuzlykdan medeni mirasy goramak ýaly ugurlaryň köpüsinde geçirilen gözlegleriň uniwersitetleriň önümçilik kuwwatyny görkezýändigi nygtaldy.

Beýni çiş we reabilitasiýa tehnologiýalary

Eastakyn Gündogar Tehniki Uniwersitetiniň prof. Görkem Günbaşyň ýolbaşçylygyndaky “Infradynamics” taslamasy, ýagtylygyň kömegi bilen beýni çişlerini nyşana almagy maksat edinýär. Dalaşgär molekulalarynyň Europeanewropa gözleg geňeşiniň (ERC) goldawy bilen glioblastoma öýjüklerine edýän täsiri garaňky gurşaw bilen deňeşdirilende ýagtylykda 140 esse ýokarlandy. Beýleki tarapdan, TED, Ankara we Gazi uniwersitetleri we Katar uniwersiteti bilen bilelikde amala aşyrylan HYDROTRABOTS taslamasynda ysmaz hassalary bejermek üçin emeli intellekt goldaýan robot ulgamlary döredildi. Iki ýyl dowam etmegi meýilleşdirilýän gözlegiň kliniki tassyklama tapgyry, 120 hassany öz içine almagy maksat edinýär.

Sanly oba hojalygy we kiberhowpsuzlyk barlaglary

OSTİM Tehniki Uniwersitetiniň okuwçylary tarapyndan işlenip düzülen "Targiz" atly ykjam platforma, daýhanlara önümçilik proseslerini sanly gurşawda dolandyrmaga mümkinçilik berýär. Emeli intellektiň goldawy bilen, programma öndürijilere keseli anyklamak, çykdajylary yzarlamak we bazar bahalaryna girmek ýaly meselelerde amatlylyk berýär. Kiberhowpsuzlyk ulgamynda, Karadeniz Tehniki Uniwersitetiniň talyby Batuhanbey Köse ýaly AltayCTF topary, BrunnerCTF 2026 bäsleşiginde 1103 toparyň arasynda 12-nji orny eýeläp, uly üstünlik gazandy. Mundan başga-da, Siwas Cumhuriyet uniwersitetinde Kangal itleriň genetiki aýratynlyklary saklanyp galan wagtynda, Sakarya uniwersitetiniň akademikleri türk makam sazyna laýyk sazlary öndürip biljek ýerli emeli intellekt prototipini döretdiler.

YÖK tarapyndan paýlaşylan bu taslamalar uniwersitetleriň saglyk, oba hojalygy, kiberhowpsuzlyk we medeniýet ugurlary boýunça geçiren ylmy gözleglerini öz içine alýar. Gözlegler dürli uniwersitetleriň alymlarynyň we talyplarynyň gatnaşmagynda degişli uniwersitetleriň barlaghanalarynda we gözleg merkezlerinde geçirilýär.

Uniwersitetler tarapyndan geçirilen bu gözlegler, ylmy gözlegleriň çäginde degişli akademiki bölümler we merkezler tarapyndan amala aşyrylýar. Taslamalaryň kliniki amaly, patentleşdirilmegi ýa-da prototipiniň ösüş tapgyrlary, taslama degişli uniwersitetiň dolandyryş taslamasy we taslamanyň häsiýetine baglylykda degişli ylmy komitetler tarapyndan gözegçilik edilýär.

Netije

Uniwersitetleriň teoretiki bilimleri amaly goşundylara öwürmek ukybynyň artýandygy görünýär. Esasan emeli intellekt we biotehnologiýa ýaly ugurlarda işlenip düzülen içerki çözgütler, Türkiýäniň akademiki önümçiliginiň dünýä standartlarynda bäsdeşlik derejesine ýetendigini we dersara hyzmatdaşlygyň innowasiýany çaltlaşdyrýandygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Ösen ösen robot reabilitasiýa ulgamlary we sanly oba hojalygynyň goşundylary saglyk we oba hojalygyndaky çykdajylary azaltmak arkaly netijeliligi ýokarlandyrar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, kiberhowpsuzlyk we emeli intellekt ulgamynda gazanylan üstünlikleriň ýaş gözlegçileri bu pudaklara ünsi jemlemegine we içerki tehnologiýa ekosistemasyny güýçlendirip biljekdigi bahalandyrylýar.