Ysraýyl güýçleriniň Siriýa serhedindäki oba hojalygyna bolan çäklendirmeleri sebitiň ilatyna zyýan ýetirýär

1974-nji ýylda Güýçleri bölmek şertnamasyny bozup, bufer zonasyny "howpsuzlyk sebiti" diýip yglan edensoň, Ysraýyl güýçleri Siriýanyň serhedinde oba hojalygy we maldarçylyk işlerine düýpli çäklendirmeler girizip başlady. Damaskyň günortasyndaky Beýt Cin şäherçesinden armarmuk basseýnine çenli uzalyp gidýän sebite gözegçilik edýän Ysraýyl goşuny parahat ilatyň öz topraklaryna girmeginiň öňüni aldy we Deradaky El-Maerýa obalarynda zeýtun baglaryny ýok etdi, Kuneýtradaky Saýda we El-Hanut sebitiň halkyny ykdysady kyn ýagdaýa saldy.

Ysraýyl güýçleri tarapyndan oba hojalygyna girmek üçin nähili çäklendirmeler bar?

Ysraýyl goşuny sebitde harby bazalary we barlag nokatlaryny döretdi we parahat ilatyň oba hojalygyna girmegini doly kesdi. El-Maerýa obasynyň ýaşaýjylaryndan Abu Huseýn Demar üç ýyl bäri öz topraklaryna girip bilmeýändiklerini mälim etdi we "Bu gyş aýlarynda tutuş obanyň girdeji çeşmesi bolupdy. Bir adamyň zyýany 200-300 million Siriýa lirasyna ýetdi" -diýdi. Sebitiň ýaşaýjylary, Ysraýylyň bu ädimler bilen oba ýerlerinden göçürmek bilen oba adamlaryny göçmäge mejbur etmek isleýändigini öňe sürýärler.

Zeýtun baglarynyň ýok edilmegi daýhanlara nähili täsir etdi?

Kuneýtranyň Saýda el-Hanut obasynda ýaşaýan Ebu Ammar, 11 gatly zeýtun bagynyň 2026-njy ýylyň 18-nji oktýabrynda Ysraýyl goşunyna degişli harby ulaglar tarapyndan ýok edilendigini mälim etdi. Takmynan 20 ýyl zähmetiň önümi bolan 400-e golaý zeýtun agajynyň ýok edilendigini aýdyp, Abu Ammar "Näme boldy?" Diýip, nägileligini bildirdi. Abu Ammar maşgalanyň ýeke-täk girdeji çeşmesiniň ýitip gitmegi bilen geljegiň näbellidigini aýtdy.

Ysraýyl güýçleri Siriýa serhedindäki bufer zonasyndaky harby güýçlerini artdyrýarlar, 1974-nji ýyldan bäri baglaşylan şertnamalary bozýarlar we parahat ilatyň oba hojalygynyň öňüni alýarlar. Dera we Kuneitra sebitlerinde ýaşaýan daýhanlar öz ýerlerine girmegiň gadagan edilmegi we zeýtun baglarynyň weýran bolmagy sebäpli uly ykdysady ýitgiler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, sebitden halkara jemgyýetçiligine çykmak baradaky talaplaryny yglan etmäge synanyşýarlar.

Ara alnyp maslahatlaşylýan sebitdäki emläk hukuklaryna garşy çäreler Birleşen Milletler Guramasy we halkara synçylar tarapyndan amala aşyrylýar. Sebitiň ilaty, başdan geçiren nägileliklerini aradan aýyrmak we ýurtlaryna dolanmak üçin halkara basyş mehanizmleriniň ulanylmagyny talap edýär. Bu proses sebitdäki harby hereket we diplomatik başlangyçlar bilen emele gelýär.

Netije

Ysraýylyň serhet ýakasyndaky harby işleri sebitdäki ýerli ykdysadyýetiň esasyny düzýän oba hojalygyny we maldarçylygy durnuksyz etdi. Daýhanlary ýerlerinden mahrum etmek diňe bir aýry-aýry ykdysady ýitgilere sebäp bolman, eýsem sebitde ýaşaýan ilaty göçmäge mejbur etmek töwekgelçiligini hem döredýär.

Pida çeken daýhanlaryň aýdanlary, başdan geçiren weýrançylygyň diňe bir maliýe däl, eýsem zähmet ýitirilmegi we nesiller üçin dowam edýändigini görkezýär. Halkara goldawyň bolmazlygy we ýerli hökümetleriň gatyşmazlygy sebitiň halkyny öz ykbaly bilen ýeke goýýar.

Mümkin täsirler

Uzak wagtlap ekerançylyk ýerlerini ösdürip ýetişdirmezlik sebitdäki ekologiki deňagramlylygyň ýaramazlaşmagyna we topragyň hasyllylygynyň hemişelik peselmegine sebäp bolup biler. Zeýtun baglarynyň weýran bolmagy sebitiň oba hojalygynyň önümçilik kuwwatyny köp ýyllap çäklendirip, azyk howpsuzlygyna we ýerli ilatyň girdeji derejesine ýaramaz täsir edip biler.

Sebitdäki harby basyşyň dowam etmegi ýaş ilatyň oba hojalygyndan ýüz öwürmegine we oba ýerlerinden şäher ýerlerine mejbury migrasiýa tolkunlarynyň tizlenmegine sebäp bolup biler. Bu ýagdaý sebitiň demografiki gurluşynda hemişelik üýtgeşmelere sebäp bolup biler.