Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky giňeltmek syýasaty gapma-garşylyklary döredýär

Ysraýylyň Maliýe ministri Bezalel Smotriç -iň ýolbaşçylygynda Ysraýylda aşa sagçy syýasatlaryň täsiri astyndaky Iordan derýasynyň günbatar kenarynda 160 sany täze bikanun ilatly ýeriň döredilmegi halkara täsirlerine sebäp boldy. Smotriç sosial mediada eden çykyşynda hökümetiň bu ädimler bilen Ysraýyl taryhynda iň uly üýtgeşmelerden birini edendigini öňe sürdi. {{IMG_0}}

Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky hasaplaşyk syýasatlary

Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryny 1967-nji ýyldan bäri basyp almagy, halkara kanunlaryna laýyklykda bikanun hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, Smotriçiň ýolbaşçylygyndaky hökümet Tel Awiwiň administrasiýasy tarapyndan resmi taýdan ykrar edilen 100-den gowrak şäherçe bu sebitdäki bikanun ilatly nokatlaryň sanyny artdyrdy. Bu ýagdaý, Benýamin Netanýahunyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa hökümetiniň Günbatar Şeriýadaky anneksiýa we özygtyýarlylyk talaplaryny berkitmek üçin edýän tagallasy hasaplanýar. {{IMG_1}}

Infrastruktura maýa goýumlary we görünýän üýtgeşmeler

Smotriç Günbatar Şeriýanyň demirgazyk böleginde ýer eýeçiliginiň çaltlaşandygyny we bu sebitlerde milliardlarça shekl bahasy bolan infrastruktura maýa goýumlarynyň goýlandygyny aýtdy. Bu maýa goýumlary Ysraýylyň sebitdäki agalygynyň güýçlenýändigini görkezýär. Ysraýylyň bu ädimleri, Palestina topraklarynda demografiki üýtgemeleri çaltlaşdyrmak we ilatly nokatlary hemişelik etmek strategiýasynyň bir bölegi hökmünde düşündirilýär.

Içerki syýasatda dartgynlylygy ýokarlandyrmak

Bu ýagdaý Ysraýylyň içerki syýasatynda jedelleriň döremegine sebäp bolýar. Smotriç, premýer-ministr Netanýahunyň garşysyna meşhurlygy artan öňki Baş ştabyň başlygy we oppozisiýa lideri Gadi Eisenkotyň ýolbaşçylygynda dörediljek hökümetiň bu gazançlary ýok edip biljekdigini we şeýle üýtgeşmä ýol berilmeli däldigini öňe sürdi. Ysraýylyň basyp alyjy güýç statusyna eýe bolany üçin bu ýerde ilatly nokatlary döretmek we giňeltmek bikanun. Beýleki tarapdan, Tel Awiw administrasiýasy bu sebitlerdäki ilatly punktlaryň giňelmegini we täze ýerleriň gurluşygyny çaltlaşdyrýar. Esgerler birleşigiň binasyndaky materiallary ele aldylar we binany möhürlediler. Nablusyň gubernatory Gassan Daglas basyp alyjy güýçleriň haýyr-sahawat guramalaryny nyşana almagynyň palestinalylara kömek berilmeginiň şowsuz bolup biljekdigini we Ysraýyl güýçleri Beýtullahamyň golaýyndaky Battir şäherine hem hüjüm etdiler, Battir orta mekdebini gabadylar we orta mekdebiň 60 ýaşyndaky futbol meýdançasyny weýran etdiler.

Palestina sebitlerinde zorlugyň artmagy

2023-nji ýylyň oktýabr aýynda Gaza zolagyna edilen hüjümler bilen Günbatar Şeriýada we Gündogar Iýerusalimde palestinalylara garşy basyş we zorluk artdy. Palestinanyň resmi maglumatlaryna görä, 2023-nji ýylyň 8-nji oktýabryndan bäri 1173 palestinaly öldi, 12 müň 666 adam ýaralandy we ýüzlerçe adam tussag edildi.

Ysraýylyň bu syýasatlary ýerli we halkara derejesinde ýiti tankytlara sezewar edilýär. Sebitdäki dartgynlyk Ysraýyl bilen Palestiniň arasyndaky parahatçylyk prosesine zyýan ýetirip biler.

Netije we geljekde bolup biläýjek ösüşler

Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky çalt ýaýbaňlandyryş syýasatlarynyň halkara hukugyna ters gelýändigi ýüze çykarylsa-da, sebitdäki dartgynlylygyň artmagy hem ünsi özüne çekýär. Geljekde bu ýagdaý halkara jemgyýetçiliginiň has köp gatyşmagyna we Ysraýyl-Palestina konfliktiniň çözgüdini hasam kynlaşdyryp biler diýlip hasaplanýar.