Zimbabwedäki demokratiýa jedeli: 83 ýaşly Mnangagwa öz dolandyryşyny 2030-njy ýyla çenli uzaldýan kanuna gol çekdi

Zimbabwedäki syýasy deňagramlylygy düýpgöter üýtgetjek taryhy ädim ädildi. 83urduň 83 ýaşyndaky prezidenti Emmerson Mnangagwa möhletini ýene iki ýyl uzaltjak we 2030-njy ýyla çenli häkimiýet başynda galmagyna mümkinçilik berýän jedelli kanuna gol çekdi we durmuşa geçirdi. Bu ädim ýurtda demokratik gazançlaryň üýtgemegi we oppozisiýanyň ýokary derejä çykmagy baradaky aladalary döretdi.

Hökümet metbugat sekretarynyň "gol çekilen we möhürlenen" beýany

Kanunyň güýje girendigini yglan eden hökümet metbugat sekretary Nik Mangwana bu işiň "Zimbabwe parlamentiniň iki palatasy tarapyndan geçen aý köplük tarapyndan kabul edilen" Gol çekilen, möhürlenen we gowşurylan; indi kanun "sözlerini ulanmak bilen tamamlanandygyny mälim etdi. Adaty ýagdaýlarda 2028-nji ýylda iş möhleti gutarjak 83 ýaşly lider, ýene iki ýyl oturgyjyny üpjün etdi.

Saýlaw gutusy hereketsiz: Mejlis täze prezidenti saýlar

Täze kanuny düzgün diňe bir iş möhletini uzaltman, Zimbabwäniň saýlaw ulgamynda düýpgöter özgerişlige hem sebäp bolýar. Täze sistema laýyklykda prezident indi halkyň sesleri bilen däl-de, parlament agzalary tarapyndan saýlanar. Saýlawçylaryň islegini gönüden-göni çäklendirýän bu düýpli üýtgeşiklik, ýurtda demokratik wekilçilik mehanizmleriniň geljegi barada çynlakaý pikir alyşdy. Syýasy analitikler bu ädimiň dolandyryjy partiýanyň administrasiýa gözegçiligini ýatyrmak üçin edýän tagallasydygyny nygtaýarlar.

ZANU-PF-nyň uzak möhletleýin dolandyryş meýilnamasy we oppozisiýanyň jogaby

Mnangagwanyň 2028-nji ýyldan soň wezipesinde galmak islegi täze bir ösüş däl. Iki ýyl töweregi öň dolandyryjy ZANU-PF partiýasynyň tarapdarlary, liderlerinden taslamalaryny tamamlamak üçin has köp wagt berilmegini talap edip, ýygnanyşyklarda şygarlar aýdýandyklaryny gördüler. Partiýanyň ýolbaşçylary geçen ýyl prezidentiň möhletini uzaltmak üçin konstitusion ädim ätmek kararyna geldi we bu teklip fewral aýynda ministrler kabinetiniň goldawyny aldy.

Oppozisiýa partiýalary we hökümete dahylsyz guramalar kanuna berk garşylyk görkezdiler. Oppozisiýa liderleri bu ädimiň saýlawlary netijeli yza süýşürmegi we häzirki hökümeti hemişelik etmegi aňladýandygyny öňe sürýärler. Beýleki tarapdan hökümet ganaty, bu üýtgeşmäniň ýurtda syýasy durnuklylygy saklamak we Mnangagwanyň özgertmeler maksatnamalaryny tamamlamagyna mümkinçilik döretmek üçin zerur ädimdigini öňe sürüp, tankytlardan goraýar. Zimbabwedäki bu ösüş Afrika yklymynda konstitusiýa üýtgetmeler girizmek arkaly liderleriň iş möhletlerini uzaltmagy baradaky jedelleri ýene bir gezek dünýä gün tertibine getirdi.