AB-dən sosial media üçün inqilabi qərar: 13 yaşından kiçik insanlara qadağa yaxınlaşır!

Avropa İttifaqı (Aİ) rəqəmsal dövrün ən böyük problemlərindən birinə çevrilmiş uşaqların onlayn təhlükəsizliyi ilə bağlı tarixi addım atmağa hazırlaşır. Avropa İttifaqı Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen və “Uşaqların Onlayn Təhlükəsizliyi üzrə Xüsusi Ekspert Paneli”nin həmsədrləri Brüsseldə keçirilən mətbuat konfransında uşaqları sosial medianın zərərli təsirlərindən qorumaq məqsədi daşıyan əhatəli hesabat açıqlayıblar. Hesabat bütün Aİ ərazisində 13 yaşdan kiçik uşaqların sosial mediaya çıxışını məhdudlaşdırmağı və tədricən müdafiə modelinin tətbiqini tövsiyə edir.

"Sosial media oyuncaq deyil: uşaqlar alqoritmlərlə böyüdülməməlidir"

Mətbuat konfransında təəccüblü açıqlamalar verən AB Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen, uşaqların istismar alqoritmlərinin mərhəmətinə buraxılmaması lazım olduğunu vurğuladı. Valideynlərin Avropada uşaq böyütməsi lazım olduğuna işarə edən Von der Leyen, "Sosial media oyuncaq deyil" deyərək texnologiya nəhənglərinə açıq mesaj verdi. Bildirib ki, böyük texnologiya şirkətlərinin mövcud sistemdə uşaqlara məhdudiyyətsiz çıxış imkanı verməsi yeni nəsilləri psixoloji məhvə, asılılıq və bədbəxtliyə sürükləyir.

Paylaşılan statistika vəziyyətin ciddiliyini ortaya qoyur. Hazırkı məlumatlara görə, Avropada gənclər gündə 4-6 saatını ekran qarşısında keçirirlər. Bu dövr orta insan ömrünün təxminən 20 ilinə uyğundur. Bundan əlavə, Avropada uşaqların təxminən 60 faizi internetdə emosional və ya psixososial problemlərlə üzləşir. Von der Leyen uşaqların rifahını nəzərə almayan rəqəmsal sistemin qəbuledilməz olduğunu bildirib.

Tədricən Yaş Modeli: Sıfır Ekrandan Nəzarət Edilən Girişə

Ekspert komitəsi tərəfindən hazırlanan hesabatda uşaqların yaş qruplarına uyğun olaraq rəqəmsal dünyada iştirakını tənzimləyən mərhələli model təklif edilir. Uşaq və Yeniyetmə Psixiatrıekspert panelinin həmsədrlərindən olan Prof. Doktor Jörg M. Fegerthər bir uşağın risk vəziyyətinin fərqli olduğunu, lakin ümumi prinsipləri müəyyənləşdirdiklərini qeyd etdi. Təklif olunan modelə əsasən yaş həddi aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

0-3 Yaş Qrupu: Körpələr və çox kiçik uşaqlar inkişaf prosesində heç bir şəkildə ekranlara məruz qalmamalı və sıfır ekran siyasəti həyata keçirilməlidir.

3-12 Yaş Qrupu: Yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlara valideynlərin, baxıcıların və ya müəllimlərin nəzarəti altında yalnız çox məhdud müddət ərzində internetə çıxışına icazə verilməsi tövsiyə olunur.

13 yaşdan yuxarı: Sosial mediaya müstəqil giriş yalnız 13 yaşından sonra başlaya bilər. Lakin bu giriş platformaların "dizayn baxımından təhlükəsiz olduğunu" sübut etmək şərti ilə mümkün olacaq.

Prof. Dr. Fegert effektiv, mütənasib və təhlükəsiz valideyn nəzarəti mexanizmlərinin bütün yaşa əsaslanan giriş modellərinə inteqrasiya edilməli olduğunu müdafiə etdi.

"Təhlükəsizlik dizaynına görə" Prinsip və Aİ-nin Yeni Qanun Hazırlığı

Hesabatın digər həmsədriDr. Maria Melchiorsa uşaqların sosial-iqtisadi vəziyyətindən asılı olmayaraq təhlükəsiz rəqəmsal mühitdə böyümək hüququna malik olduqlarını xatırladıb və sosial media platformalarının işləməsi üçün çox aydın qaydaların tətbiq edilməsini təklif edib. Melchior bildirib ki, rəqəmsal dünyada aktiv və məhsuldar fərdlər olmaq üçün gənclərə ilk növbədə təhlükəsiz məkan lazımdır.

Aİ Komissiyasının sədri Von der Leyen də təkrar etdi ki, Avropada əsas qayda "dizayn üzrə təhlükəsizlik" olmalıdır. O bildirib ki, fiziki dünyada məhsul istehsal edən şirkət onun təhlükəsizliyinə cavabdeh olduğu kimi, rəqəmsal dünyada da platformalar təklif etdikləri xidmətlərin uşaqlara zərər vermədiyini sübut etməyə borclu olacaqlar.

Dəyişikliyin vaxt aparacağını qəbul edən Von der Leyen, həssas inkişaf prosesi zamanı uşağın beyninin real dünya ilə əlaqə yaratmasının vacibliyini vurğuladı. AB səviyyəsində hərəkətə keçməyin vaxtının çatdığını deyən Komissiya sədri, üzv ölkələrin fərqli təkliflərini dəyərləndirərək yaydan sonra ortaq və ahəngdar qanunvericilik təklifi təqdim edəcəkləri müjdəsini verdi.