Sosial media üçin EUB-den rewolýusiýa karary: 13 ýaşa çenli adamlara gadaganlyk ýolda!

Unionewropa Bileleşigi (EUB) sanly döwrüň iň uly meseleleriniň birine öwrülen çagalaryň onlaýn howpsuzlygy meselesinde taryhy ädim ätmäge taýynlanýar. CommissionB Komissiýasynyň başlygy Ursula fon der Leýen we "Çagalaryň onlaýn howpsuzlygy boýunça ýörite bilermenler toparynyň" egindeş başlyklary Brýusselde geçirilen metbugat ýygnagynda çagalary sosial mediýanyň zyýanly täsirlerinden goramaga gönükdirilen giňişleýin hasabat yglan etdiler. Hasabat, EUB-de 13 ýaşa ýetmedik çagalar üçin sosial mediýa girmegi çäklendirmegi we kem-kemden gorag modelini girizmegi maslahat berýär.

"Sosial media oýunjak däl: Çagalary algoritmler bilen terbiýelemeli däl"

EUB komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen metbugat ýygnagynda haýran galdyryjy çykyş edip, çagalaryň ekspluatasiýa algoritmleriniň kömegi bilen galdyrylmaly däldigini aýtdy. Won der Leýen ene-atalaryň Europeewropada çagalary terbiýelemelidigine ünsi çekip, tehnologiýa ägirtlerine "Sosial media oýunjak däl" diýip aç-açan habar iberdi. Uly tehnologiýa kompaniýalarynyň häzirki sistema laýyklykda çagalara çäksiz elýeterliligi üpjün etmeginiň täze nesilleri psihologiki heläkçilige, endiklere we bagtsyzlyga çekýändigini aýtdy.

Umumy statistika ýagdaýyň agyrlygyny görkezýär. Häzirki maglumatlara görä, Europeewropadaky ýaşlar günde 4-6 sagat ekranlaryň öňünde geçirýärler. Bu döwür ortaça adam ömrüniň takmynan 20 ýylyna gabat gelýär. Mundan başga-da, Europeewropadaky çagalaryň takmynan 60 göterimi onlaýn ýagdaýda emosional ýa-da psihososial meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Won der Leýen çagalaryň hal-ýagdaýyny göz öňünde tutmaýan sanly ulgamyň kabul edip bolmajakdygyny aýtdy.

Graduwaş-ýuwaş ýaş modeli: Nol ekrandan dolandyrylýan giriş

Bilermenler komiteti tarapyndan taýýarlanan hasabatda çagalaryň ýaş toparlaryna görä sanly dünýäde gatnaşygyny kadalaşdyrýan kem-kemden model teklip edilýär. Çagalar we ýetginjekler psihiatry Prof., bilermenler toparynyň egindeş başlyklaryndan biri. Doktor Jörg M. Fegert her bir çaganyň töwekgelçilik ýagdaýynyň başgaçadygyny, ýöne umumy ýörelgeleri kesgitländigini aýtdy. Teklip edilýän modele görä ýaş çäkleri aşakdaky ýaly kesgitlenildi:

0-3 Groupaş topary: Çagalar we gaty kiçi çagalar ösüş döwründe hiç hili ekranlara sezewar edilmeli däldir we ekranyň nol syýasaty durmuşa geçirilmelidir.

3-12 Ageaş topary: Kämillik ýaşyna ýetmedik çagalara diňe ene-atalaryň, terbiýeçileriň ýa-da mugallymlaryň gözegçiligi astynda internete girmek gaty çäkli döwürde rugsat berilýär.

13 ýaşdan ýokary: Sosial mediýa garaşsyz giriş diňe 13 ýaşdan soň başlap biler. Şeýle-de bolsa, platformalaryň "dizaýn bilen ygtybarlydygyny" subut eden ýagdaýynda bu giriş mümkin bolar.

Prof. Doktor Fegert, täsirli, proporsional we ygtybarly ene-atanyň gözegçilik mehanizmleriniň ähli ýaşa giriş modellerine birleşdirilmelidigini öňe sürdi.

"Dizaýn boýunça howpsuzlyk" ýörelgesi we EUB-niň täze kanun taýýarlygy

Hasabatyň beýleki egindeş başlygy Dr. Beýleki tarapdan Mariýa Melçior çagalaryň, sosial-ykdysady şertlerine garamazdan howpsuz sanly gurşawda ösmäge hukugynyň bardygyny ýatlatdy we sosial media platformalarynyň işlemegi üçin gaty anyk düzgünleriň girizilmegini teklip etdi. Melkior, sanly dünýäde işjeň we öndürijilikli şahsyýet bolmak üçin ýaşlaryň ilki bilen howpsuz bir ýere mätäçdigini aýtdy.

CommissionB Komissiýasynyň başlygy Won der Leýen Europeewropadaky esasy düzgüniň "dizaýn boýunça howpsuzlyk" bolmalydygyny gaýtalady. Fiziki dünýäde önüm öndürýän kompaniýanyň howpsuzlygy üçin sanly dünýäde bolşy ýaly, sanly dünýäde-de platformalaryň hödürleýän hyzmatlarynyň çagalara zyýan bermeýändigini subut etmäge borçlydygyny aýtdy.

Üýtgeşmäniň wagt aljakdygyny kabul eden Won der Leýen, çaganyň beýnisiniň duýgur ösüş prosesinde hakyky dünýä bilen baglanyşyk gurmagynyň möhümdigini aýtdy. CommissionB derejesinde çäre görmegiň wagtynyň gelendigini mälim eden Komissiýanyň başlygy, agza ýurtlaryň dürli tekliplerine baha berjekdiklerini we tomusdan soň umumy we sazlaşykly kanunçylyk teklibini hödürlejekdikleri barada hoş habar berdi.