ABŞ və İsrailin İrana qarşı mümkün hərbi hücum planları və seçki öncəsi gərginlik

Beynəlxalq mətbuatda əksini tapan məlumatlara görə, Vaşinqton və Təl-Əviv administrasiyasının İrana qarşı İsrail və ABŞ-da seçki proseslərindən əvvəl və ya sonra aktivləşə biləcək genişmiqyaslı hərbi hücum planlaşdırdığı iddia edilir. Oktyabrın ilk həftəsində qızğın qarşıdurma həddinə çatdığı bildirilsə də, İsrail ordusunun oktyabrın 10-da İranın enerji infrastrukturu, ictimai binaları və nüvə obyektlərinə hava hücumu planlaşdırdığı iddia edilsə də, ABŞ prezidenti Donald Tramp bu planı qlobal neft qiymətləri və inflyasiyanı tətikləyəcəyi səbəbi ilə təsdiqləməyib.

İsrailin İrana qarşı hərbi təhdidləri və strategiyası

Daxili siyasətdəki təzyiqləri azaltmaq üçün İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu "İranda administrasiya dəyişikliyi" diskursunu vurğuladı və təhlükəsizlik bölmələrinə oktyabrın 20-də Tel Hai Universitetində və oktyabrın 21-də keçirilən hərbi məzuniyyət mərasimində Tehranda administrasiyanı devirmək göstərişi verdiyini açıqladı. “İran İsrailə hücum etsə, İran yanacaq” deyərək təhdidlərini təkrarladı. Bu proses zamanı ABŞ Müdafiə naziri Pit Heqsetin oktyabrın 19-da İsrailə gözlənilməz səfəri zamanı İsrail kəşfiyyatı tərəfindən yenilənən yeni “İran hədəf siyahısı”nı araşdırdığı, daha sonra İsrail döyüş təyyarələrinin İran sərhədinə doğru döyüş əməliyyatı həyata keçirdiyi bildirilib.

Hücum planları və regional təhlükəsizlik riskləri

New York Times qəzetinin sızdırdığı məlumata görə, noyabrın əvvəlində ABŞ ordusu Yaxın Şərqdə hərbi quruculuğu tamamladıqdan sonra hücum planlarının bu tarixə təxirə salınmış ola biləcəyi düşünülür. ABŞ Dövlət Departamenti regionda yüksək təhlükəsizlik riskləri səbəbindən Səudiyyə Ərəbistanındakı diplomatik işçilərini təxliyə etməyə başlasa da, Tehran administrasiyası Hörmüz boğazını bağlamaq və qlobal enerji infrastrukturunu hədəfə almaq kimi mümkün hücuma qarşı əks addımlar ata biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir. Müxalifət lideri Yair Lapid və keçmiş kəşfiyyat rəsmiləri iddia edirlər ki, bu diskurslar seçki yönümlüdür və diqqəti regional müharibənin dağıdıcı nəticələrinə yönəldir.

İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyata hazırlığı oktyabr ayı ərzində diplomatik təmaslar, hərbi əməliyyatlar və yüksək səviyyəli rəsmilərin qarşılıqlı bəyanatları ilə genişlənib. Seçki proseslərinin kölgəsində həyata keçirilən bu strateji planlar ABŞ-ın Yaxın Şərqdə hərbi yerləşdirməsini artırması və İranın sərt cavab təhdidləri ilə regional münaqişə riskini canlı saxlayır.

Beynəlxalq hüquq və diplomatiya proseslərində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının vasitəçilik kanalları və müvafiq regional aktorlar dövlətlərarası münaqişə risklərinin idarə olunması üçün vacibdir. Bölgədəki diplomatik nümayəndəliklərin təxliyə prosesləri və hərbi mobillik müvafiq ölkələrin vətəndaşları üçün səyahət xəbərdarlığı və təhlükəsizlik protokollarının yenilənməsini tələb edən bir proses kimi izlənilir.

Nəticə

İnkişaf göstərir ki, İsrail və ABŞ-da daxili siyasi dinamika Yaxın Şərqdəki təhlükəsizlik siyasətlərinə birbaşa təsir göstərir. Seçki dövrlərində artan “xarici təhlükə” diskursları hərbi əməliyyat planlarının siyasi alət kimi istifadə oluna bilməsi ehtimalını gücləndirir.

Hərbi ekspertlərin və müxalifətçilərin xəbərdarlıqları İranın hərbi potensialının hava zərbələri ilə tamamilə məhv edilə bilməyəcəyini və regiondakı münaqişənin qlobal iqtisadiyyata dağıdıcı təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur. Bu vəziyyət sübut edir ki, hərbi həll yolu axtarışı strateji uğurdan çox, idarəolunmaz regional böhrana çevrilmək riski daşıyır.

Mümkün təsirlər

Mümkün hərbi müdaxilə qlobal enerji bazarlarında ciddi qiymət artımına və təchizat zəncirlərində fasilələrə səbəb ola bilər. Xüsusilə, Hörmüz boğazının bağlanması və ya enerji obyektlərinin hədəfə alınması bütün dünyada inflyasiya təzyiqlərini dərinləşdirə bilər.

Regional səviyyədə münaqişələrin yayılması Yaxın Şərqdəki digər ölkələrin təhlükəsizlik balanslarını sarsıda və yeni miqrasiya dalğası və humanitar böhranlara səbəb ola bilər. ABŞ və İsrailin hərbi addımları iranyönlü milis qruplarının bölgədə fəaliyyətini artırmasına və diplomatik əlaqələrin tamamilə kəsilməsinə səbəb ola bilər.

Fikirləriniz

Seçki proseslərinin Yaxın Şərqdəki hərbi gərginliyə təsirini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, diplomatik həll yolları hərbi müdaxilə riskinin qarşısını almaq üçün kifayətdirmi? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.