Aİ və Kanada arasında tarixi yaxınlaşma: Müdafiə, Ticarət və Strateji Tərəfdaşlıqda Yeni Era

Avropa İttifaqı (Aİ) və Kanada qlobal geosiyasi tarazlıqların sürətlə dəyişdiyi bir vaxtda münasibətlərini görünməmiş səviyyəyə qaldırmağa hazırlaşır. Politico-nun Birlik mənbələrinə əsaslanaraq verdiyi məlumata görə, iki tərəf arasında kommersiya inteqrasiyasını dərinləşdirəcək və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı maksimum dərəcədə artıracaq strateji addımlar üzərində intensiv iş aparılır. Bu çərçivədə Kanadanın baş naziri Mark Karninin bu həftə Strasburqda Avropa Parlamentinin (AP) Baş Assambleyasında çıxışı planlaşdırıldığı halda, oktyabr ayında Monrealda keçiriləcək AB-Kanada Sammiti öncəsi diplomatik təmaslar sürətlənib. Aİ Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyenin sentyabrın 16-da ənənəvi "İttifaq vəziyyəti" mövzusunda çıxışında Kanada ilə bu yeni tərəfdaşlığa dair konkret və hərtərəfli təkliflər təqdim edəcəyi gözlənilir.

Vahid Bazar İnteqrasiyası və Qlobal Ticarətdə Yeni Üfüqlər

İki müttəfiq arasında aparılan danışıqların ən diqqətçəkən ölçülərindən biri Kanadanın Aİ Vahid Bazarı ilə əlaqələrinin gücləndirilməsidir. İddialı ssenarilərə Kanadanın İttifaqla ticarət əlaqələrini İsveçrə və Norveç kimi ölkələrin Aİ ilə dərin inteqrasiya səviyyəsinə yaxınlaşdırmaq daxildir. Bu formula tətbiq olunarsa, Kanada vətəndaşlarına Aİ ölkələrində yaşamaq və işləmək hüququ veriləcək. Eyni şəkildə, Kanada şirkətləri təxminən 450 milyon istehlakçıdan ibarət nəhəng Aİ bazarına birbaşa və asanlaşdırılmış çıxış əldə edəcəklər. Coğrafi cəhətdən Avropadan kənarda yerləşən ölkəyə bu qədər geniş hüquqlar verilməsinin dünya diplomatiyasında başqa nümunənin olmaması bu addımın tarixi mahiyyətini ortaya qoyur.

Kanadanın Baş naziri Mark Karni Torontoda etdiyi şərhdə ölkəsinin Aİ-nin tamhüquqlu üzvü olmaq məqsədi daşımadığını, ancaq ortaq dəyərlər və bir-birini tamamlayan iqtisadi imkanlar üzərində qurulmuş "unikal ittifaq" qurmaq istədiklərini vurğuladı. Sentyabrın 17-də AP-dəki çıxışında bu strategiyanın təfərrüatlarını paylaşacaq Karni, tam üzvlükdən başqa ən əhatəli əməkdaşlıq modellərini araşdırmaq üçün xüsusi nümayəndə də təyin etdi.

Əhəmiyyətli Xammal və Rəqəmsal Ticarətdə Strateji Tərəfdaşlıq

Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşdırıldığı müasir dünyada Kanadanın yeraltı resursları Aİ üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Mis, nikel, litium, kobalt, molibden, alüminium və nadir torpaq elementləri kimi kritik xammalların zəngin ehtiyatlarına malik olan Kanada müasir sənaye və yaşıl transformasiya proseslərində Aİ-nin ən etibarlı təchizatçısı olmağa namizəddir. Əməkdaşlıq planları yalnız xammal ticarəti ilə məhdudlaşmır; Kanadanın Aİ-nin nüfuzlu Erasmus təhsil proqramında iştirakının genişləndirilməsi, sənətçilərin səyahətini asanlaşdıracaq viza imkanları və peşəkar ixtisasların qarşılıqlı tanınması kimi sosial addımlar da müzakirə olunur.

Ticarət əlaqələrinin hüquqi əsaslarını gücləndirmək məqsədilə 2016-cı ildə imzalanmış, lakin bəzi Aİ ölkələrinin parlamentdə təsdiqləmə prosesləri tamamlanmadığı üçün tam qüvvəyə minə bilməyən Hərtərəfli İqtisadiyyat və Ticarət Sazişinin (CETA) tam təsdiq edilməsi hədəflənir. Bundan əlavə, tərəflər internet üzərindən həyata keçirilən kommersiya fəaliyyətini tənzimləyən Aİ-Kanada Rəqəmsal Ticarət Sazişini ilin sonuna qədər yekunlaşdırmağı hədəfləyirlər.

Müdafiə Sənayesi və Arktika Təhlükəsizliyində Qüvvələrin Birləşdirilməsi

Arktika regionunun müdafiəsi, təhlükəsizliyi və mühafizəsi iki tərəf arasında yeni dövrün ən kritik sütunlarından birini təşkil edir. Kanada Aİ-nin 150 milyard avroluq Avropada Təhlükəsizlik Fəaliyyəti (SAFE) müdafiə maliyyələşdirmə proqramına qoşulmaqla bu sahədə öz öhdəliyini artıq nümayiş etdirib. Yeni dövrdə, həmçinin Aİ-nin yaşıl və enerji tutumlu sektorlarda yerli istehsalçılara üstünlük verən tənzimləmələri çərçivəsində Kanada şirkətlərinə ictimai tenderlərə imtiyazlı çıxışın verilməsi də nəzərdən keçirilir.

İqtisadiyyatı uzun illərdir ABŞ bazarı ilə güclü inteqrasiya olunmuş Kanada, son illərdə Vaşinqtonla münasibətlərində artan qeyri-müəyyənliklər fonunda xarici ticarətini diversifikasiya etməyi və digər qlobal tərəfdaşlarla, xüsusilə də Avropa ilə əlaqələrini gücləndirməyi strateji zərurət kimi görür.