EUB bilen Kanadanyň arasyndaky taryhy ýakynlaşma: Goranmak, söwda we strategiki hyzmatdaşlykda täze döwür

Unionewropa Bileleşigi (EUB) we Kanada, global geosyýasy deňagramlylygyň çalt üýtgeýän döwründe gatnaşyklaryny görlüp-eşidilmedik derejä çykarmaga taýynlanýar. Politico tarapyndan Bileleşigiň çeşmelerine esaslanýan maglumatlara görä, täjirçilik integrasiýasyny çuňlaşdyrjak we goranyş pudagynda hyzmatdaşlygy has-da ýokarlandyrjak strategiki ädimler boýunça iki tarapyň arasynda intensiw işler alnyp barylýar. Şu nukdaýnazardan, Kanadanyň premýer-ministri Mark Karni şu hepde Strasburgdaky Europeanewropa Parlamentiniň (EP) Baş Assambleýasynda çykyş etmegi meýilleşdirýär, oktýabr aýynda Monrealda geçiriljek EUB-Kanada sammitinden öň diplomatik gatnaşyklar çaltlaşdy. CommissionB Komissiýasynyň başlygy Ursula fon der Leýeniň Kanada bilen bu täze hyzmatdaşlygy barada 16-njy sentýabrda adaty "Bileleşigiň ýagdaýy" çykyşynda anyk we giňişleýin teklipleri hödürlemegine garaşylýar.

Marketeke-täk bazaryň integrasiýasy we global söwdada täze gözýetimler

Iki soýuzdaşyň arasyndaky gepleşikleriň iň täsirli taraplaryndan biri, Kanadanyň EUB bazary bilen gatnaşyklaryny pugtalandyrmakdyr. Stoluň üstündäki ägirt uly ssenariýler, Kanadanyň Bileleşik bilen söwda gatnaşyklaryny Şweýsariýa we Norwegiýa ýaly ýurtlaryň EUB bilen çuňňur integrasiýa derejesine ýakynlaşdyrmagy öz içine alýar. Bu formula durmuşa geçirilse, Kanadanyň raýatlaryna EUB ýurtlarynda ýaşamak we işlemek hukugy berler. Şonuň ýaly-da, Kanadanyň kompaniýalary takmynan 450 million sarp edijiniň EUB bazaryna gönüden-göni girip bilerler. Dünýä diplomatiýasynda Europeewropanyň daşyndaky geografiki taýdan bir ýurda şeýle giň hukuklary bermekde başga bir mysalyň ýokdugy bu ädimiň taryhy häsiýetini açýar.

Kanadanyň premýer-ministri Mark Karni Torontoda eden çykyşynda öz ýurdunyň EUB-ne doly agza bolmak islemeýändigini, ýöne umumy gymmatlyklara we goşmaça ykdysady mümkinçiliklere esaslanýan "täsin bileleşik" döretmek isleýändigini aýtdy. Bu strategiýanyň jikme-jikliklerini 17-nji sentýabrda EP-de eden çykyşynda paýlaşjak Karni, doly agzalykdan başga iň giňişleýin hyzmatdaşlyk modellerini derňemek üçin ýörite wekil belledi.

Kritiki çig mallarda we sanly söwdada strategiki hyzmatdaşlyk

Global üpjünçilik zynjyrlarynyň üýtgedilýän häzirki dünýäsinde Kanadanyň ýerasty baýlyklary EUB üçin möhüm ähmiýete eýe. Mis, nikel, litiý, kobalt, molibden, alýumin we seýrek toprak elementleri ýaly möhüm çig mal ätiýaçlyklaryna eýe bolan Kanada, häzirki zaman senagaty we ýaşyl öwrülişik proseslerinde EUB-iň iň ygtybarly üpjünçisi hökmünde hödürlenýär. Hyzmatdaşlyk meýilnamalary çig mal söwdasy bilen çäklenmeýär; Kanadanyň EUB-iň abraýly bilim programmasy Erazmusa gatnaşmagyny giňeltmek, suratkeşleriň syýahatyny ýeňilleşdirjek wiza desgalary we hünär derejelerini özara ykrar etmek ýaly sosial ädimler hem bar.

Söwda gatnaşyklarynyň kanuny esaslaryny berkitmek maksady bilen, 2016-njy ýylda gol çekilen, ýöne käbir EUB ýurtlarynyň parlament tassyklamalary sebäpli doly güýje girip bilmedik hemmetaraplaýyn ykdysady we söwda şertnamasyny (CETA) doly tassyklamak maksat edinilýär. Mundan başga-da, taraplar ýylyň ahyryna çenli internet arkaly amala aşyrylýan täjirçilik işlerini düzgünleşdirjek EUB-Kanada sanly söwda şertnamasyny baglaşmagy maksat edinýärler.

Goranmak senagatynda we Arktika howpsuzlygynda güýçlere goşulmak

Arktika sebitini goramak, howpsuzlyk we goramak iki tarapyň arasyndaky täze döwrüň iň möhüm sütünlerinden biridir. Kanada alreadyB-niň Europeewropadaky 150 milliard ýewrolyk Howpsuzlyk Hereketine (SAFE) goranyşy maliýeleşdirmek maksatnamasyna girip, bu ugurdaky ygrarlylygyny eýýäm görkezdi. Täze döwürde, Kanadanyň kompaniýalaryna greenB-niň ýaşyl we energiýa sarp edýän pudaklarda içerki önüm öndürijilere ileri tutýan düzgünleriniň çäginde köpçülikleýin tenderlere artykmaç ygtyýar bermek göz öňünde tutulýar.

Ykdysadyýeti ABŞ bazary bilen ençeme ýyl bäri berk integrirlenen Kanada, soňky ýyllarda Waşington bilen gatnaşyklarynda ýüze çykýan näbellilikler sebäpli daşary söwdany diwersifikasiýa etmek we beýleki global hyzmatdaşlar, esasanam Europeewropa bilen gatnaşyklaryny berkitmek strategiki zerurlyk hasaplaýar.