Almaniyada uşaqlar üçün sosial media məhdudiyyətləri: 13 yaş həddi və telefon qadağası gündəmdədir

Almaniyada hökumətin ekspert komissiyası tərəfindən hazırlanan yeni hesabat rəqəmsal dünyada uşaq və gənclərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün radikal hüquqi tənzimləmələri tövsiyə edir. Gənc nəsillərin sosial mediadan istifadəsinə nəzarəti hədəfləyən hesabatda qərar qəbul edənlərə iki fərqli yol xəritəsi təqdim edilir və məktəblərdə mobil telefondan istifadəyə qarşı sərt tədbirlərin görülməsi istənilir.

Uşaqları qorumaq üçün iki kritik ssenari və məktəblərdə telefon qadağası

Hökumət komissiyasının təklif etdiyi birinci variantda uşaqlar üçün sosial mediadan istifadə üçün 13 yaş həddinin qoyulması tövsiyə olunur. Bu qaydaya əsasən, 13 yaşından kiçik uşaqların yalnız aşağı riskli və uşaq dostu olduğu sübut edilmiş özəl rəqəmsal xidmətlərdən istifadə etməsinə icazə verilməli olduğu bildirilir. 13-18 yaş arası gənclər üçün tədricən müdafiə tədbirlərinin həyata keçirilməsi tövsiyə olunur. Yaş həddi deyil, ikinci alternativ olaraq, Avropa Birliyinin Rəqəmsal Xidmətlər Aktı (DSA) çərçivəsində yüksək riskli platforma və funksiyaların müəyyən yaş qrupları üçün tamamilə məhdudlaşdırılması tələb olunur.

Hesabatda diqqəti cəlb edən digər mühüm mövzu məktəblərdə rəqəmsallaşma prosesi olub. Mütəxəssislər 7-ci sinfə qədər olan şagirdlərin dərs və tənəffüs zamanı şəxsi mobil telefondan istifadəsinə tamamilə qadağa qoyulmasını istəyir. 8-ci sinifdən başlayaraq məktəblərdən şagirdlərlə məcburi və dəqiq müəyyən edilmiş “istifadə planları” yaratması tələb olunur. Araşdırmalar göstərir ki, uzun müddət ekran qarşısında qalmaq uşaqların yuxu rejiminə, konsentrasiyasına, görmə qabiliyyətinə və çəkisinə birbaşa mənfi təsir göstərir. Bu yaxınlarda aparılan araşdırma göstərir ki, Almaniyada 10-17 yaş qrupunda olan gənclərin 25 faizində problemli mediadan istifadə vərdişləri var və 4,7 faizində birbaşa asılılıq var.

Mütəxəssislərdən tam dəstək: "Rəqəmsal laqeydlik" qanuni cinayət olmalıdır

Alman Uşaq və Yeniyetmə Psixiatriya Assosiasiyasının (DGKJP) İdarə Heyətinin ÜzvüProf. Doktor Eva Möhlerkomissiyanın tövsiyələrini son dərəcə müsbət hesab etdiyini bildirib və bu hüquqi tənzimləmələrin təxirə salınmadan həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. O, 0-2 yaş arası körpələrin ekranlardan tamamilə uzaq tutulması, uşaqların ən azı 3 yaşına qədər “analoq uşaqlıq” yaşaması, orta məktəb səviyyəsində smartfon qadağasının tətbiq edilməsi ilə bağlı tövsiyələri tam dəstəklədiyini bildirib.

Prof. Doktor Möhler rəqəmsal asılılıqla mübarizədə ailə qanununun da işə düşməli olduğuna diqqət çəkdi. Uşaqları saatlarla kompüter və ya telefon qarşısında nəzarətsiz buraxmağın sadəcə bir valideyn seçimi kimi qəbul edilə bilməyəcəyini ifadə edən Möhler, "rəqəmsal laqeydlik" anlayışının qanuni olaraq müəyyən edilməsi lazım olduğunu söylədi. Möhler, "İbtidai sinif şagirdinin bütün günortanı ekran qarşısında keçirməsi ailə hüququ baxımından qəbuledilməz olmalıdır. Uşaqları zorakılıq olmadan böyütmək hüququnun qanuniləşdirilməsi kimi, rəqəmsal laqeydliyin qanuni şəkildə qadağan edilməsi də zamanla ailələrin davranış modellərini dəyişəcək" dedi.

Alqoritmlərin Asılılıq Tələsi və Beyin İnkişafına Təsirləri

Prof. sosial medianın təkcə zərərli məzmunla bağlı olmadığını, həm də ekran vaxtının özünün uşaq inkişafına böyük zərbələr vurduğunu ifadə etdi. Doktor Möhler uşaqların sağlam inkişafı üçün fiziki hərəkətə ehtiyac olduğunu xatırladıb. Ekran qarşısında keçirilən nəzarətsiz saatların beyin inkişafına mənfi təsir etdiyini bildirən Möhler xəbərdarlıq edib: "Uşaq nə qədər kiçik olsa, media istehlakının verdiyi zərər də bir o qədər ağırlaşır. Konsentrasiya pozğunluqları, emosional tənzimləmənin olmaması və dürtüsellik artır."

Möhler həmçinin əlavə edib ki, sosial media platformaları uşaqları kiber zorakılıq, cinsi təcavüz və daim özlərini başqaları ilə müqayisə etmək kimi psixoloji risklərə məruz qoyur. Son illərdə qızlarda yemək pozğunluqlarının partlamasının birbaşa sosial mediadan istifadə ilə əlaqəli olduğunu bildirən Möhler, platformaların alqoritmlərinin asılılıq yaratmaq üçün qurulduğunu bildirib. Rəngarəng stimullaşdırıcıların və rəqəmsal mükafat mexanizmlərinin uşağın beynində dopamin ifrazını artıraraq asılılığı artırdığını ifadə edən Möhler, Almaniya Qızıl Xaç Cəmiyyətinin (DRK) məlumatlarına əsasən ölkədə təxminən 300 min uşaq və gəncin riskli və ya asılılıq yaradan sosial şəbəkə istifadə pozğunluğundan əziyyət çəkdiyini sözlərinə əlavə etdi.