Ankarada keçirilən tarixi NATO Zirvəsi başa çatdı: Baş katib Rutte Türkiyəyə təşəkkür etdi və “NATO 3.0”ı vurğuladı

Ankaranın ev sahibliyi etdiyi 36-cı NATO Dövlət və Hökumət Başçıları Zirvəsi qlobal təhlükəsizliyi formalaşdıracaq tarixi qərarlar və strateji razılaşmalarla tamamlandı. Sammitdən sonra təşkil edilən mətbuat konfransında çıxış edən NATO-nun baş katibi Mark Rutte təşkilatın uğurlarına diqqət çəkərək, "Ankarada son dərəcə uğurlu bir zirvəni geridə qoyduq. Bu sammitin mesajı olduqca aydındır: NATO konkret nəticələr verir" dedi. Keçən il keçirilən Haaqa Zirvə toplantısında ittifaqın gücləndirilməsi üçün kritik qərarların qəbul edildiyini xatırladan Rutte bu öhdəliklərin Ankarada Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın gözəl ev sahibliyi ilə qətiyyətlə həyata keçirildiyini vurğulayıb.

Türkiyənin paytaxtında keçirilən bu nəhəng toplantı təkcə strateji iclasları ilə deyil, həm də mədəni və diplomatik detalları ilə dünya mətbuatının diqqət mərkəzində olub. Sammitdə böyük marağa səbəb olan “Lokum” və onun balası “Akkız” beynəlxalq mediada geniş işıqlandırılıb.

Bundan əlavə, sammit çərçivəsində təşkil edilən xüsusi qala-ziyafətdə qonaqlara təqdim olunan eksklüziv menyunun arxasında iki Michelin ulduzlu aşpazın imzasının olduğu üzə çıxdı.

Ankara Bəyannaməsində sammitin ən kritik nəticələrindən biri olan alyansın kollektiv müdafiə prinsipini ehtiva edən 5-ci maddəsinə sarsılmaz sadiqlik vurğulanmış, müdafiə sənayesində 50 milyard dollarlıq nəhəng müqavilələr imzalanmışdır.

Müdafiə Sənayesinə Böyük İnvestisiyalar və "NATO Drone Edge" Təşəbbüsü

Müttəfiq ölkələrin müdafiə sərmayələrini artırmağa davam etdiyini, yeni hərbi imkanların inkişaf etdirildiyini və müdafiə sənayesində istehsalın sürətləndirildiyini bildirən baş katib Rutte, Avropa və Kanadanın ortaq təhlükəsizlik arxitekturasında daha çox məsuliyyət daşıdığını bildirib. Müttəfiqlərin 2035-ci ilə qədər ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 5 faizini müdafiəyə ayırmaq məqsədinə doğru böyük irəliləyiş əldə etdiyini izah edən Rutte, bu büdcələrin təkcə xərclərin həcmini artırmaq üçün deyil, həm də orduları müasir dünyada mürəkkəb təhdidlərlə mübarizə aparacaq vasitələrlə təchiz etmək üçün istifadə ediləcəyini bildirib.

Müdafiə sənayesindəki bürokratik maneələrin aradan qaldırılması, dayanıqlığın artırılması və innovasiyaya sərmayə qoyulmasının prioritet hədəflər arasında olduğunu qeyd edən Rutte, NATO Sammiti Müdafiə Sənayesi Forumu çərçivəsində cəmi bir gün ərzində 50 milyard dollardan çox dəyərində yeni təchizat müqavilələrinin imzalandığını xəbər verdi. Müttəfiqlərin texnoloji üstünlüyünü qorumaq üçün “NATO Drone Edge” təşəbbüsünü başlatdıqlarını açıqlayan baş katib, yaxın 5 ildə insansız sistemlərə 40 milyard dollar sərmayə qoyulacağını açıqlayıb. Bundan əlavə, NATO-nun yanacaq tədarük zəncirini təmin etmək üçün 27 milyard avro həcmində böyük infrastruktur investisiyası həyata keçiriləcək. Süni intellekt inteqrasiyası və qarşılıqlı fəaliyyət göstərən transatlantik döyüş bulud infrastrukturu kimi gələcək hərbi texnologiyalarda da yeni addımlar atılıb.

Ukraynaya Fasiləsiz Dəstək və "NATO 3.0" Vizyon

Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyini qorumaq üçün mübarizəsinə verilən dəstəyin qətiyyətlə davam edəcəyini bildirən Rutte, müttəfiq ölkələrin bu il və gələn il Ukraynaya ən azı 70 milyard avro dəyərində hərbi texnika, maddi-texniki yardım və təlim dəstəyi verməyi öhdəsinə götürdüyünü açıqladı. Kollektiv müdafiəyə verdiyi vurğunu təkrarlayan Baş katib, “Ankarada bütün müttəfiqlər 5-ci maddəyə sarsılmaz sadiqliklərini qəti şəkildə təsdiq etdilər” dedi.

Liderlərin alyansın modernləşdirilməsi və gələcək təhdidlərə hazırlanması ilə bağlı tam razılıq əldə etdiklərini bildirən Rutte, Avropalı tərəfdaşların və Kanadanın ABŞ ilə müdafiə yükünü daha balanslı şəkildə paylaşacağını bildirib. Baş katib bu prosesi yeni dövrün başlanğıcı kimi xarakterizə edərək, "NATO 3.0-ın mahiyyəti məhz budur; daim dəyişən dünyaya uyğunlaşan və 1 milyard insanın təhlükəsizliyini güzəştə getmədən qoruyan bir ittifaqdır" dedi. İki gün davam edən sammitdəki atmosferi dəyərləndirən Rutte, 32 liderin bir yerdə olduğu salonda böyük bir birlik hissinin şahidi olduğunu və yaxın tarixdə buna bənzər bir şey görmədiyini bildirib. Demokratik ölkələrdən ibarət ittifaqda sərt müzakirələrin olmasının təbii olduğunu deyən Rutte bu fikir mübadiləsinin ittifaqı daha da gücləndirdiyini sözlərinə əlavə edib.

Regional Təhdidlər, S-400 Problemi və Gələcək Sammit Planları

ABŞ prezidenti Donald Trampın NATO ilə bağlı öhdəliyinə inandığını ifadə edən Rutte, Avropanın müdafiə xərclərini artırmaq üçün Trampın haqlı təzyiqlərinin qarşılığını aldığını və müttəfiqlərin ÜDM-in 5%-i hədəfinə sürətlə irəlilədiyini bildirib. İranla bağlı mövqelərinin son dərəcə aydın olduğunu vurğulayan Rutte bildirib ki, alyansın ortaq siyasəti İranın nüvə silahı potensialına malik olmasının qarşısını almaq üzərində qurulub. Trampın Arktika bölgəsinin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları ilə razılaşdığını bildirən Rutte, “Arktika gözətçisi” təşəbbüsünün Rusiya və Çinin bölgədə artan təsirinə qarşı qətiyyətlə həyata keçiriləcəyini bildirib.

Türkiyənin Rusiyadan aldığı S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi ilə bağlı sualları cavablandıran Rutte, bu məsələnin əsasən Ankara ilə Vaşinqton arasında həll edilməsi lazım olan ikitərəfli bir məsələ olduğunu və iki ölkənin bu məsələ üzərində işləməyə davam etdiyini bildirərək şərh verməkdən çəkindi. Yunanıstandan gələn anti-Türkiyə ritorikasına gəlincə, Rutte 32 üzvlü böyük ittifaqda zaman-zaman ikitərəfli səviyyədə fikir ayrılıqlarının yaşanmasının təbii olduğunu ifadə edərək, baş katib olaraq vəzifəsinin birliyi qorumaq və lazım gəldikdə pərdə arxasında konstruktiv diplomatiya apararaq problemlərin həllinə töhfə vermək olduğunu vurğulayıb. Nəhayət, Rutte NATO-nun növbəti Zirvə Toplantısının Albaniyada keçiriləcəyini və bu qərarın Haaqada verildiyini və dəqiq tarixin qarşıdakı dövrdə müəyyən ediləcəyini açıqlayıb.