Анкарадагы НАТОнун тарыхый саммити аяктады: Башкы катчы Рютте Түркияга ыраазычылык билдирди жана «НАТО 3.0» деп баса белгиледи

Анкаранын кожоюндугунда өткөрүлгөн НАТОнун 36-мамлекет жана өкмөт башчыларынын саммити дүйнөлүк коопсуздукту түзө турган тарыхый чечимдер жана стратегиялык келишимдер менен жыйынтыкталды. Саммиттен кийин өткөрүлгөн маалымат жыйынында НАТОнун баш катчысы Марк Рютте уюмдун ийгилигине көңүлдөрдү буруп: «Анкарада өтө ийгиликтүү бир саммитти артта калтырдык. Бул саммиттин билдирүүсү абдан ачык: НАТО конкреттүү жыйынтыктарды чыгарат»,- деди. Өткөн жылы өткөрүлгөн Гаага саммитинде альянстын күчтөндүрүлүшү үчүн маанилүү чечимдердин кабыл алынганын эске салган Рютте бул милдеттенмелердин Анкарада президент Режеп Таййип Эрдогандын мыкты меймандостугу менен чечкиндүү түрдө ишке ашырылганын баса белгиледи.

Түркиянын борбор шаарында өткөрүлгөн бул чоң жыйын стратегиялык сессиялары менен гана эмес, маданий жана дипломатиялык деталдары менен да дүйнөлүк басма сөздүн көңүл чордонунда болду. Саммиттин жүрүшүндө көпчүлүктүн көңүлүн бурган "Локум" жана анын күчүгү "Аккыз" эл аралык маалымат каражаттарында кеңири чагылдырылды.

Мындан тышкары, саммиттин алкагында уюштурулган өзгөчө гала кечинде конокторго тартууланган эксклюзивдүү менюнун артында эки Мишелин жылдыздуу ашпозчунун кол тамгасы турганы белгилүү болду.

Саммиттин эң маанилүү жыйынтыктарынын бири болгон Анкара Декларациясында жамааттык коргонуу принцибинин камтыган альянстын 5-беренесине кынтыксыз берилгендик баса белгиленип, коргонуу өнөр жайында 50 миллиард долларлык чоң келишимдерге кол коюлду.

Коргонуу өнөр жайына ири инвестициялар жана "НАТОнун учкучсуз учуучу аппараты" демилгеси

Шериктеш өлкөлөрдүн коргонуу инвестицияларын көбөйтүүнү улантканын, жаңы аскердик мүмкүнчүлүктөрдүн өнүктүрүлгөнүн жана коргонуу өнөр жайында өндүрүштүн ылдамдатылганын белгилеген баш катчы Рютте, Европа менен Канаданын орток коопсуздук архитектурасында көбүрөөк жоопкерчилик алганын белгиледи. Шериктештердин 2035-жылга чейин ички дүң продукциянын (ИДП) 5 пайызын коргонууга бөлүү максатына карай чоң ийгиликтерге жетишкенин түшүндүргөн Рютте бул бюджеттердин бир гана чыгымдын көлөмүн көбөйтүү үчүн эмес, армияларды заманбап дүйнөдө татаал коркунучтарга каршы күрөшүү каражаттары менен жабдуу үчүн да колдонула турганын айтты.

Коргонуу өнөр жайындагы бюрократиялык тоскоолдуктарды жоюу, туруктуулукту арттыруу жана инновацияга инвестиция салуу приоритеттүү максаттардын арасында экенин белгилеген Рютте НАТО саммитинин Коргоо өнөр жай форумунун алкагында бир күндүн ичинде 50 миллиард доллардан ашкан жаңы камсыздоо келишимдерине кол коюлганын билдирди. Шериктештердин технологиялык артыкчылыкты сактап калуу үчүн «НАТОнун учкучсуз учуучу аппараты» демилгесин баштаганын жарыялаган баш катчы алдыбыздагы 5 жылда учкучсуз системаларга 40 миллиард доллар инвестиция салынарын билдирди. Кошумчалай кетсек, НАТОнун күйүүчү май менен камсыз кылуу чынжырын камсыз кылуу үчүн 27 миллиард евро өлчөмүндөгү ири инфраструктуралык инвестиция ишке ашырылат. Жасалма интеллект интеграциясы жана өз ара аракеттенүүчү трансатлантикалык согуш булут инфраструктурасы сыяктуу келечектеги аскердик технологияларда да жаңы кадамдар жасалды.

Украинага үзгүлтүксүз колдоо жана "НАТО 3.0" көрүнүшү

Украинанын жеринин бүтүндүгүн жана эгемендигин коргоо күрөшүнө берилген колдоонун чечкиндүүлүк менен улана турганын белгилеген Рютте шериктеш өлкөлөрдүн Украинага быйыл жана келерки жылы эң аз 70 миллиард евролук аскердик техника, логистикалык жардам жана машыгуу колдоосун берүүнү милдеттендиргенин жарыялады. Жамааттык коргонууга басым жасаганын кайталаган башкы катчы : «Анкарада бардык союздаштар 5-беренеге тайсалдабай тургандыктарын катуу ырасташты.»

Лидерлердин альянсты модернизациялоо жана келечектеги коркунучтарга даярдануу темасында толук келишимге жетишкенин белгилеген Рютте, европалык өнөктөштөр менен Канаданын коргонуу жүгүн АКШ менен дагы тең салмактуу бөлүшө турганын айтты. Бул процессти жаңы доордун башталышы катары сыпаттаган баш катчы: «НАТО 3.0дун түпкү маңызы ушул; дайыма өзгөрүп турган дүйнөгө ыңгайлашкан жана 1 миллиард адамдын коопсуздугун эч кандай компромисссиз коргогон альянс». Эки күндүк саммитте атмосферага баа берген Рютте 32 лидердин чогулган залында эбегейсиз зор биримдик сезимине күбө болгонун жана жакынкы тарыхта мындайды көрбөгөнүн айтты. Демократиялык өлкөлөрдөн турган альянстын ичинде катуу талкуулардын болушунун табигый экенин белгилеген Рютте бул пикир алмашуулардын альянсты дагы да бекемдей турганын кошумчалады.

Аймактык коркунучтар, S-400 маселеси жана келечектеги саммит пландары

АКШнын президенти Дональд Трамптын НАТОго берилгендигине ишенерин билдирген Рютте, Трамптын Европанын коргонуу чыгымдарын көбөйтүү үчүн жасаган негиздүү кысымдарына жооп кайтарылганын жана шериктештердин ИДПнын 5 пайыздык максатына карай ылдам жылып жатканын белгиледи. Иранга карата позициясынын өтө ачык экенин баса белгилеген Рютте, альянстын орток саясатынын Ирандын өзөктүк куралга ээ болушуна бөгөт коюуга негизделгенин айтты. Трамптын Арктика аймагынын коопсуздугу боюнча тынчсызданууларына макул экенин белгилеген Рютте, «Арктика күзөтчүсү» демилгесинин Орусия менен Кытайдын аймактагы таасирине каршы чечкиндүүлүк менен ишке ашырыла турганын белгиледи.

Түркиянын Орусиядан сатып алган С-400 абадан коргонуу системасы тууралуу суроолорго жооп берген Рютте бул маселенин негизи Анкара менен Вашингтондун ортосунда чечилиши керек болгон эки тараптуу бир маселе экенин жана эки өлкөнүн бул теманын үстүндө иштөөсүн улантып жатканын айтты. Грециядан чыккан Түркияга каршы риторикага байланыштуу Рютте 32 мүчөлүү чоң альянста эки тараптуу деңгээлде мезгил-мезгили менен пикир келишпестиктерге дуушар болушунун табигый экенин белгилеп, башкы катчы катары милдетинин биримдикти коргоо жана зарыл болгон учурда сахна артында конструктивдүү дипломатия жүргүзүү менен маселелердин чечилишине салым кошуу экенин баса белгиледи. Акырында Рютте НАТОнун кийинки саммитинин Албанияда өтөөрүн жана бул чечимдин Гаагада кабыл алынганын жана так датасынын алдыдагы мезгилде аныктала турганын билдирди.