Ankarada geçirilen NATO-nyň taryhy sammiti tamamlandy: Baş sekretar Rutte Türkiýe minnetdarlyk bildirdi we "NATO 3.0" -e ünsi çekdi.

Ankara tarapyndan gurnalan NATO-nyň 36-njy döwlet we hökümet baştutany sammiti, global howpsuzlygy emele getirjek taryhy kararlar we strategiki şertnamalar bilen tamamlandy. Sammitden soň geçirilen metbugat ýygnagynda çykyş eden NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutte guramanyň üstünliklerine ünsi çekdi we "Ankarada diýseň üstünlikli sammit galdyrdyk. Bu sammitiň habary düşnükli: NATO anyk netijeleri berýär" -diýdi. Geçen ýyl geçirilen Gaaga sammitinde bileleşigi güýçlendirmek üçin möhüm kararlaryň kabul edilendigini ýatladýan Rutte, bu borçnamalaryň Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ajaýyp myhman alyşy astynda Ankarada ýerine ýetirilendigini aýtdy.

Paýtagt Türkiýede geçirilen bu ägirt uly ýygnak diňe bir strategiki mejlisleri bilen däl, eýsem medeni we diplomatik jikme-jiklikleri bilen dünýä metbugatynyň üns merkezine öwrüldi. Sammitiň dowamynda uly ünsi çeken "Lokum" we güjük "Akkyz" halkara habar beriş serişdelerinde giňişleýin ýer aldy.

Mundan başga-da, sammitiň çäginde geçirilen ýörite gala naharynda myhmanlara hödürlenen aýratyn menýunyň arkasynda Mişel ýyldyzly iki aşpeziň golunyň bardygy aýan edildi.

Sammitiň iň möhüm netijelerinden biri bolan Ankara Jarnamasynda, goranyş pudagynda 50 milliard dollarlyk ägirt uly şertnamalara gol çekilen bileleşigiň 5-nji maddasyna üýtgewsiz ygrarlylyk nygtaldy.

Goranmak senagatyna we "NATO-nyň pilotsyz uçary" başlangyjy

Soýuzdaş ýurtlaryň goranyş maýa goýumlaryny artdyrmagyny dowam etdirýändigini, täze harby mümkinçilikleriň ösdürilendigini we goranyş pudagynda önümçiligiň çaltlaşdyrylýandygyny mälim eden Baş sekretar Rutte, umumy howpsuzlyk arhitekturasynda Europeewropanyň we Kanadanyň has köp jogapkärçilik çekýändigini aýtdy. Soýuzdaşlaryň 2035-nji ýyla çenli jemi içerki önümiň (JIÖ) 5 göterimini goranyşa bölmek maksadyna ýetmekde uly öňegidişlik gazandyklaryny düşündirip, bu býudjetleriň diňe bir çykdajylaryň mukdaryny köpeltmek üçin däl, eýsem goşunlary häzirki zaman dünýäsinde çylşyrymly howplara garşy göreşmek üçin hem ulanyljakdygyny aýtdy.

Goranmak pudagyndaky býurokratik päsgelçilikleri aýyrmagyň, çydamlylygy ýokarlandyrmagyň we innowasiýa maýa goýmagyň ileri tutulýan maksatlaryň biridigini belläp, Rutte NATO-nyň Sammit Goranmak Senagaty Forumynyň çäginde 50 milliard dollardan gowrak täze üpjünçilik şertnamalaryna gol çekilendigini habar berdi. Soýuzdaşlaryň tehnologiki artykmaçlygy saklamak üçin "NATO Drone Edge" inisiatiwasyny başlandyklaryny mälim eden Baş sekretar, ýakyn 5 ýylda uçarmansyz ulgamlara 40 milliard dollar maýa goýuljakdygyny aýtdy. Mundan başga-da, NATO-nyň ýangyç üpjünçilik zynjyryny üpjün etmek üçin 27 milliard ýewro ummasyz infrastruktura maýa goýumlary amala aşyrylar. Emeli intellekt integrasiýasy we transatlantik söweş bulut infrastrukturasy ýaly geljekki harby tehnologiýalarda täze ädimler ädildi.

Ukraina we "NATO 3.0" Görüşi üznüksiz goldaw

Ukrainanyň territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny goramak ugrundaky göreşine berilýän goldawyň tutanýerlilik bilen dowam etjekdigini mälim eden Rutte, soýuzdaş ýurtlaryň şu ýyl we indiki ýyl Ukraina azyndan 70 milliard ýewro bahasy bolan harby enjamlar, maddy-tehniki kömek we okuw goldawyny bermäge borçlanýandygyny mälim etdi. Baş sekretar köpçülikleýin goraga berýän ünsi ýene-de bir gezek gaýtalady: "Ankarada ähli ýaranlar 5-nji madda ygrarlydyklaryny berk tassykladylar"

leadersolbaşçylaryň bileleşigi döwrebaplaşdyrmak we geljekdäki howplara taýýarlyk görmek barada doly ylalaşyga gelendiklerini mälim eden Rutte, Europeanewropaly hyzmatdaşlaryň we Kanadanyň goranyş ýüküni ABŞ bilen has deňagramly paýlaşjakdygyny aýtdy. Baş sekretar bu prosesi täze döwrüň başlangyjy hökmünde häsiýetlendirip: "Bu, NATO 3.0-iň düýp manysy; hemişe üýtgeýän dünýä uýgunlaşýan we 1 milliard adamyň howpsuzlygyny barlyşyksyz goraýan bileleşik" -diýdi. Iki gün dowam eden sammitde atmosfera baha beren Rutte, 32 lideriň ýygnanan zalynda ägirt uly agzybirlik duýgusyna şaýat bolandygyny we soňky taryhda şuňa meňzeş zady görmändigini aýtdy. Demokratik ýurtlardan ybarat bileleşikde berk pikir alyşmagyň tebigy zatdygyny aýdan Rutte, bu pikir alyşmagyň bileleşigi has-da güýçlendirýändigini aýtdy.

Sebitleýin howplar, S-400 sany we geljekdäki sammit meýilnamalary

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-yň NATO-a ygrarlydygyna ynanýandygyny mälim eden Rutte, Trumpyň Europeewropanyň goranyş çykdajylaryny artdyrmak baradaky esasly basyşlarynyň özara jogap berendigini we ýaranlaryň jemi içerki önümiň 5 göterimine tarap çalt hereket edýändigini aýtdy. Olaryň Eýrana bolan pozisiýasynyň diýseň açykdygyny belläp, bileleşigiň umumy syýasatynyň Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmagynyň öňüni almaga esaslanýandygyny aýtdy. Trumpyň Arktika sebitiniň howpsuzlygy baradaky aladalary bilen ylalaşýandygyny mälim eden Rutte, "Arktika goşun gullugy" inisiatiwasynyň Russiýa bilen Hytaýyň sebitdäki barha artýan täsirine garşy tutanýerlilik bilen durmuşa geçiriljekdigini aýtdy.

Türkiýanyň Russiýadan satyn alan S-400 howa goranyş ulgamy baradaky soraglara jogap beren Rutte, bu meseläniň esasan Ankara bilen Waşingtonyň arasynda çözülmeli ikitaraplaýyn meseledigini we iki ýurduň üstünde işlemegini dowam etdirýändigini aýtdy. Gresiýadan gelýän Türkiýä garşy ritorika barada Rutte 32 agzaly uly bileleşikde wagtal-wagtal ikitaraplaýyn derejede düşünişmezlikleri başdan geçirmegiň tebigy zatdygyny aýtdy we baş sekretar wezipesiniň agzybirligi goramak we zerur bolan halatynda konstruktiw diplomatiýa alyp barmak arkaly meseleleriň çözülmegine goşant goşmakdygyny aýtdy. Ahyrynda, Rutte indiki NATO sammitiniň Albaniýada geçiriljekdigini we bu kararyň Gaagada kabul edilendigini we takyk senesiniň ýakyn wagtda kesgitlenjekdigini aýtdy.