Avropada həddindən artıq istilər: Bir həftə ərzində 10 mindən çox insan həyatını itirdi

Avropada həddindən artıq temperatur ciddi sağlamlıq böhranına və bütün qitədə kütləvi itkilərə səbəb olub. Avropa Xəstəliklərin Qarşısının Alınması və Nəzarət Mərkəzi və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən dəstəklənən EuroMOMO şəbəkəsi tərəfindən paylaşılan son məlumatlar, temperaturun pik həddə çatdığı 22-28 iyun həftəsində ölüm nisbətlərinin normal gedişdən xeyli yuxarı qalxdığını ortaya qoydu. Avropanın qərb bölgələrini, xüsusən də Fransa, İspaniya və İngiltərəni yandıran isti dalğası zamanı ümumilikdə 10,650 əlavə ölüm qeydə alınıb. Bildirilib ki, həyatını itirənlərin 9 mindən çoxu 65 və yuxarı yaşda olan şəxslərdir.

EuroMOMO Hesabatı: Avropada 10 mindən çox əlavə ölüm

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, həddindən artıq yüksək temperatur təkcə birbaşa istilik vurmasına səbəb olmur, həm də ölümcül səviyyədə xroniki ürək-damar və tənəffüs xəstəliklərinə səbəb olur. Yaşlı əhali, xroniki xəstəlikləri olanlar və termorequlyasiyası zəif olan (bədən istiliyini balanslaşdıran) şəxslər bu prosesdə ən böyük risk qrupunu təşkil edir. EuroMOMO tədqiqatlarını koordinasiya edən Danimarka Statens Serum İnstitutunun baş həkimi Lasse Vestergaard ilin bu vaxtında ölümlərin belə yüksək artımının son dərəcə qeyri-adi olduğunu bildirdi. Vesterqaard vurğuladı ki, bu dramatik yüksəlişi həddindən artıq isti dalğasından başqa izah edə biləcək ikinci dərəcəli amil yoxdur.

EuroMOMO-nun təqdim etdiyi statistika təkcə yüksək temperaturla birbaşa əlaqəli ölümləri deyil, sistemə daxil olan 27 ölkədə bütün ölüm səbəblərini əhatə edir. Bu, həyatını itirən 10 650 nəfərin hamısının ölüm şəhadətnaməsinə birbaşa “ekstremal hərarət” yazmaması anlamına gəlsə də, alimlər vəziyyətə aydınlıq gətirirlər. Sözügedən dövr ərzində ölüm nisbətlərini bu qədər artıracaq heç bir Covid-19 dalğası və ya digər epidemioloji böhran aşkar edilməmişdir. Eyni ölkələrdə bu kritik həftədən əvvəlki səkkiz həftə ərzində həftəlik ölümlərin sayının normal orta göstəricidən təxminən 500 aşağı olduğu da bildirilib. EuroMOMO onu da xatırladıb ki, ölüm qeydləri bürokratik proseslərə görə sistemdə gecikirsə, yaxın həftələrdə məlumatlar yuxarıya doğru yenilənə bilər.

Belçika və Fransada kritik səviyyələr: 2000-ci ildən bəri ən yüksək dərəcələr

Elan edilmiş rəsmi məlumatlarda, Fransa və Belçika iyunun son həftəsində "çox yüksək" artıq ölüm halları barədə məlumat verən ölkələr arasında idi. Belçika Xalq Sağlamlığı İnstitutu Sciensano, qeydlər aparılmağa başladığı 2000-ci ildən bəri ölkədə qeydə alınan həddindən artıq ölüm nisbətlərinin istilik dalğaları arasında ən yüksək səviyyəyə çatdığını açıqladı. Qızmar istilər həyatı dayandırsa da, qitədə enerji infrastrukturları gərginləşdi, elektrik enerjisi kəsildi və isti bölgələrdə məktəblər bağlandı. Fransa, İspaniya və İngiltərədə tarixi temperatur rekordları qırılarkən; İngiltərə 2026-cı ilin iyun ayını meteorologiya tarixində ən isti iyun aylarından biri kimi qeyd etdi.

İqlim Dəyişikliyinin Konkret Təsiri: İngiltərə və Uelsdə 2700 insan itkisi

London İmperial Kolleci, Böyük Britaniya Meteorologiya İnstitutu və London Gigiyena və Tropik Tibb Məktəbi ilə birgə həyata keçirilən digər hərtərəfli araşdırma fəlakətin miqyasını daha aydın şəkildə ortaya qoydu. May və iyun aylarını əhatə edən isti dalğalar zamanı yalnız İngiltərə və Uels sərhədlərində yüksək temperatur səbəbiylə təxminən 2700 insanın öldüyü təxmin edilir. Tədqiqat nəticələrinə görə, bu ölümlərin 42 faizi bilavasitə qlobal istiləşmə və insan fəaliyyətinin səbəb olduğu iqlim dəyişikliyi ilə bağlıdır.

Alimlər bildirirlər ki, əgər insanların yaratdığı iqlim zədələnməsi olmasaydı, iyunun sonunda bu həddindən artıq isti dalğanı yaşamaq "demək olar ki, qeyri-mümkün" olardı. Qlobal temperatur artımının rekord qıran ekstremal temperaturların tezliyini artırdığını bildirən Böyük Britaniya Meteorologiya İnstitutu həddindən artıq istilərin indi daha böyük coğrafi ərazilərə və daha uzun müddətlərə təsir etdiyi barədə ciddi xəbərdarlıq edir.