Europeewropada aşa yssy betbagtçylyk: Bir hepdede 10 müňden gowrak adam janyny ýitirdi

Europeewropada aşa yssy howa, tutuş yklymda saglyk krizisine we köpçülikleýin ýitgilere sebäp boldy. Keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek boýunça Europeanewropa merkezi we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) tarapyndan goldanýan “EuroMOMO” ulgamy tarapyndan paýlaşylan iň soňky maglumatlar, howanyň iň ýokary derejesine ýeten 22-28-nji iýunda hepdede ölüm derejesiniň adaty kursdan has ýokary ýokarlanandygyny görkezdi. Europeewropanyň günbatar sebitlerini, esasanam Fransiýa, Ispaniýa we Angliýa yssy tolkun wagtynda jemi 10,650 goşmaça ölüm hasaba alyndy. Öldürenleriň 9 müňden gowragynyň 65 we ondan ýokary şahslardygy habar berildi.

EuroMOMO hasabaty: Europeewropada 10 müňden gowrak goşmaça ölüm

Hünärmenler aşa ýokary temperaturanyň diňe bir ýylylygyň urmagyna däl-de, eýsem dowamly ýürek-damar we dem alyş kesellerine-de ölüm howply sebäp bolýandygyny nygtaýarlar. Garry ilat, dowamly keseller we termoreýulýasiýa pes (bedeniň temperaturasyny deňagramly saklamak) bu amalda iň uly töwekgelçilik toparyny düzýär. EuroMOMO barlaglaryny utgaşdyrýan Daniýanyň Statens Serum Institutynyň baş lukmany Lasse Westergaard ýylyň şu döwründe ölüm derejesiniň şeýle ýokary ýokarlanmagynyň adaty bir zat däldigini aýtdy. Vestergaard, bu yssy tolkuny aşa yssy tolkundan başga düşündirip biljek ikinji derejeli faktoryň ýokdugyny aýtdy.

EuroMOMO tarapyndan berlen statistika, diňe ýokary temperatura bilen gönüden-göni baglanyşykly ölümleri däl-de, sistema giren 27 ýurtda ölümiň ähli sebäplerini öz içine alýar. Bu, ölen 10,650 adamyň hemmesiniň ölüm şahadatnamasyna göni "aşa temperatura" ýazmandygyny aňladýandygyna garamazdan, alymlar ýagdaýy anyklaýarlar. Göz öňünde tutulan döwürde ölüm derejesini beýle ýokarlandyrjak Covid-19 tolkuny ýa-da başga epidemiologiki krizis tapylmady. Şeýle hem, şol ýurtlarda bu möhüm hepdeden sekiz hepde öň hepdede ölýänleriň sanynyň ortaça ortaça 500 töweregi pesdigi mälim edildi. EuroMOMO, şeýle hem, býurokratik prosesler sebäpli ölüm ýazgylary ulgamda gijä galan bolsa, maglumatlaryň ýakyn hepdelerde ýokarda täzelenip biljekdigini ýatlatdy.

Belgiýada we Fransiýada möhüm derejeler: 2000-nji ýyldan bäri iň ýokary nyrhlar

yglan edilen resmi maglumatlarda, Fransiýanyň we Belgiýanyň iýun aýynyň soňky hepdesinde aşa "ölendigini" habar beren ýurtlaryň arasynda. Belgiýanyň Jemgyýetçilik Saglyk Instituty Sciensano 2000-nji ýylda ýazgylar saklanyp başlaly bäri ýurtda hasaba alnan artykmaç ölüm derejesiniň ýylylyk tolkunlarynyň arasynda iň ýokary derejä ýetendigini habar berdi. Yssy yssy durmuşyň togtadylmagyna garamazdan yklymyň energiýa infrastrukturasy dartgynlaşdy, elektrik togy kesildi we gyzgyn sebitlerde mekdepler ýapyldy. Taryhy temperatura ýazgylary Fransiýada, Ispaniýada we Angliýada dargadyldy; Angliýa 2026-njy ýylyň iýun aýyny meteorologiýa taryhynyň iň yssy aýlarynyň biri hökmünde hasaba aldy.

Howanyň üýtgemeginiň anyk täsiri: Angliýada we Uelsde 2700 adamyň ölmegi

Imperial College London, Angliýanyň Meteorologiýa instituty we London arassaçylyk we tropiki lukmançylyk mekdebi bilen bilelikde geçirilen başga bir giňişleýin gözleg betbagtçylygyň derejesini has açyk görkezdi. Hasaplamalara görä, maý we iýun aýlaryny öz içine alýan yssy tolkunlar wagtynda diňe Angliýa we Uelsiň çäginde ýokary temperatura sebäpli 2700 adam öldi. Gözlegleriň netijelerine görä, bu ölümleriň 42 göterimi adamzadyň alyp barýan global ýylylygy we howanyň üýtgemegi bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr.

Alymlar adam tarapyndan döredilen howanyň zyýany bolmadyk bolsa, iýun aýynyň ahyrynda bu aşa yssy tolkuny başdan geçirmegiň "mümkin däldigini" aýdýarlar. Global temperaturanyň ýokarlanmagynyň aşa ýokary temperaturanyň ýygylygyny ýokarlandyrandygyny mälim eden Angliýanyň Meteorologiýa Instituty, aşa yssynyň häzirki geografiki sebitlere we has uzak döwürlere täsir edýändigi barada çynlakaý duýduryş berýär.