Böyük Britaniyada tarixi fasilə: Londona qarşı 3 ölkənin Birgə Müstəqillik Bəyannaməsi

Birləşmiş Krallığın konstitusiya bütövlüyünü və siyasi gələcəyini kökündən sarsıdacaq tarixi sammit keçirilib. Şotlandiyanın Baş naziri və Şotlandiya Milli Partiyasının (SNP) lideri Con Svinni, Uels Baş naziri və Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth və Şimali İrlandiyanın baş naziri və Sinn Fein vitse-prezidenti Mişel O'Nil Uelsin paytaxtı Kardiffdə növbədənkənar toplantı keçirib. Sinn Fein Lideri Meri Lou MakDonaldın da qatıldığı bu kritik sammitdə Londonda mərkəzi hökumətə qarşı güclü və ümumi cəbhə elan edildi.

Tarixdə bir ilk: Müstəqillik tərəfdarı administrasiyalar üç regionun hamısında hakimiyyətdədirlər

Bu sammiti Britaniyanın siyasi tarixi baxımından unikal edən ən mühüm element Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyanın ilk dəfə olaraq eyni vaxtda müstəqillik tərəfdarı olan liderlər tərəfindən idarə olunması idi. SNP Şotlandiyanın müstəqilliyini, Plaid Cymru Uelsin suverenliyini müdafiə etdiyi halda, Sinn Fein Şimali İrlandiya və İrlandiya Respublikasını vahid dam altında birləşdirməyi hədəfləyir. May ayında Uelsdə Plaid Cymru-nun hakimiyyətə gəlməsi ilə tamamlanan bu vəziyyət Böyük Britaniyadan ayrılma vizyonuna malik liderlərə hər üç bölgədə baş nazir kürsüsündə oturmağa imkan verdi.

Kardiffdəki tarixi toplantıda bir araya gələn liderlər, xalqlarının demokratik və dinc yollarla gələcəyini təyin etmək üçün konstitusiya hüququna malik olduğunu bəyan edən birgə memorandum imzaladılar. Hazırlanan birgə bəyanatda Vestminster rəhbərliyinə çağırış edilib və mümkün müstəqillik və ya ayrılma referendumuna maneələrin aradan qaldırılması və prosesin planlaşdırılması və asanlaşdırılması tələb edilib.

"Mövcud Konstitusiya Strukturu Davamlı Deyil"

Şotlandiyanın Baş naziri Con Svinni Vestminster mərkəzli idarəetmə sisteminin üzv ölkələrin və insanların maraqlarına xidmət etmədiyini ifadə edərək, sammitdən sonra verdiyi açıqlamada sərt mesajlar verib. Svinni, "Birləşmiş Krallığın mövcud quruluşu artıq davamlı deyil. London rəhbərliyi İngiltərənin mövcud coğrafi və siyasi quruluşunun gələcəkdə dəyişəcəyini qəbul etməli və bu ssenariyə hazırlaşmalıdır"dedi.

Zirvə görüşündə diqqət mərkəzində olan referendum səlahiyyəti ilə bağlı da ortaq mövqe nümayiş etdirilib. İnsanların öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun London tərəfindən əngəllənməməsi lazım olduğunu vurğulayan üç lider, demokratik mexanizmlərin açıq saxlanmasının vacibliyini vurğuladılar. Son ictimai rəy sorğuları bölgədə parçalanma meylini ortaya qoyur. Sorğunun nəticələrinə görə, Şotlandiyalıların 47 faizi bu gün referendum keçiriləcəyi təqdirdə müstəqilliyə “Bəli” deməyə hazırdır. Şimali İrlandiyada bu nisbət yüzdə 36, Uelsdə isə 32 faizlə ölçülür. Ayrılıq tərəfdarları hələ mütləq çoxluğa çatmasa da, hər üç regionda müstəqillik tərəfdarı olan hökumətlərin olması London üçün ciddi həyəcan təbili kimi qiymətləndirilir.

Brexit-dən sonrakı bölmə müzakirələri sürət qazandı

Britaniyanın baş naziri Endi Burnhemin Şotlandiyada əhəmiyyətli sosial çoxluq yaranarsa, yeni referendumun keçirilə biləcəyinə dair son açıqlamaları müzakirələri yenidən alovlandırmışdı. Ancaq bu açıqlamalardan dərhal sonra Baş nazirlik tərəfindən edilən düzəlişdə hökumətin siyasətində heç bir dəyişiklik olmadığı və Şotlandiya üçün yeni müstəqillik referendumunun qəti şəkildə gündəmdə olmadığı bildirilib.

2014-cü ildə keçirilən tarixi referendumda Şotlandiya 55 faiz "Xeyr" səsinə qarşı 45 faiz "Bəli" səsi ilə Birləşmiş Krallığın tərkibində qalmağı seçdi. Lakin Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması (Brexit) balansı tamamilə dəyişib. Şimali İrlandiyanın Belfast Kraliçası Universitetinin keçirdiyi son sorğuya görə, respondentlərin 66 faizi Brexit-in Böyük Britaniyanın parçalanmasını sürətləndirdiyinə inanır. Kardiff sammiti açıq şəkildə sübut edir ki, üzv ölkələr Londonun birtərəfli siyasətinə qarşı öz müqəddəratlarını təyin etməkdə ümumi blok yaratmışlar.