Angliýada taryhy arakesme: Londona garşy 3 ýurtdan bilelikde garaşsyzlyk jarnamasy

Angliýanyň konstitusion bitewiligini we syýasy geljegini düýpgöter sarsdyrjak taryhy sammit geçirildi. Şotlandiýanyň premýer-ministri we Şotlandiýanyň milli partiýasynyň (SNP) lideri Jon Swinni, Uelsiň premýer-ministri we Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth, Demirgazyk Irlandiýanyň premýer-ministri we Sinn Feniň wise-prezidenti Mişel O'Nil Uelsiň paýtagty Kardiffde adatdan daşary ýygnak geçirdiler. Sinn Feniň lideri Meri Lou MakDonaldsyň hem gatnaşan bu möhüm sammitinde Londonda merkezi hökümete garşy güýçli we umumy front yglan edildi.

Taryhda ilkinji: Garaşsyzlygy goldaýan administrasiýalar üç sebitde-de güýçde

Bu sammiti Iňlis syýasy taryhy taýdan özboluşly eden iň möhüm element, Şotlandiýanyň, Uelsiň we Demirgazyk Irlandiýanyň bir wagtyň özünde ilkinji gezek garaşsyzlygy goldaýan liderler tarapyndan dolandyrylmagydy. SNP Şotlandiýanyň garaşsyzlygyny goraýan bolsa, Plaid Cymru Uelsiň özygtyýarlylygyny goraýar, Sinn Fen Demirgazyk Irlandiýa bilen Irlandiýa Respublikasyny bir üçegiň aşagynda birleşdirmegi maksat edinýär. Pleýd Çimrunyň maý aýynda Uelsde häkimiýet başyna gelmegi bilen tamamlanan bu ýagdaý, Angliýadan aýrylmagy göz öňünde tutýan ýolbaşçylara üç sebitde-de premýer-ministriň oturgyjynda oturmaga mümkinçilik berdi.

Kardiffdäki taryhy ýygnakda ýygnanan liderler bilelikdäki memoranduma gol çekip, halkynyň demokratik we parahatçylykly ýollar bilen geljegini kesgitlemek üçin konstitusion hukugynyň bardygyny yglan etdiler. Taýýarlanan bilelikdäki beýannamada Westminster administrasiýasyna jaň edildi we garaşsyzlyk ýa-da aýralyk referendumy bolup biljek päsgelçilikleri aýyrmak we bu prosesi meýilleşdirmek we ýeňilleşdirmek haýyş edildi.

"Häzirki konstitusiýa gurluşy durnukly däl"

Şotlandiýanyň premýer-ministri Jon Swinney, Westminster merkezi dolandyryş ulgamynyň agza ýurtlaryň we halkyň bähbitlerine hyzmat etmeýändigini aýdyp, sammitden soň eden çykyşynda berk habar berdi. Swinney "Angliýanyň häzirki gurluşy mundan beýläk dowam edip bilmeýär. London administrasiýasy Angliýanyň häzirki geografiki we syýasy gurluşynyň geljekde üýtgejekdigini we bu ssenariýa taýyn bolmalydygyny kabul etmeli"

Sammitiň merkezi bolan referendum edarasyna-da umumy garaýyş berildi. Adamlaryň öz ykballaryny kesgitlemek hukugynyň London tarapyndan petiklenmeli däldigini belläp, üç lider demokratik mehanizmleri açyk saklamagyň möhümdigini aýtdy. Iň soňky jemgyýetçilik pikir soralyşyklary sebitde bölünişik tendensiýasyny ýüze çykardy. Gözlegiň netijelerine görä, şu gün referendum geçirilse, Şotlandiýalylaryň 47 göterimi garaşsyzlyga “Hawa” diýmäge taýyn. Bu görkeziji Demirgazyk Irlandiýada 36 göterim, Uelsde 32 göterim bilen ölçelýär. Bölünmegi goldaýanlar entek mutlak köplüge ýetmedik hem bolsa, üç sebitde-de garaşsyzlygy goldaýan hökümetleriň bolmagy London üçin çynlakaý duýduryş hökmünde görülýär.

Breksitden soňky bölümdäki çekişmeler tizlige eýe boldy

Iňlis premýer-ministri Andy Burnhamyň Şotlandiýada ep-esli jemgyýetçilik köplügi emele gelen halatynda täze referendum geçirmegiň mümkinçiligine seredilip bilinjekdigi baradaky soňky çykyşlary ara alyp maslahatlaşmagy güýçlendirdi. Şeýle-de bolsa, premýer-ministriň edarasy bu sözlerden soň derrew düzediş girizip, hökümet syýasatynda hiç hili üýtgeşmäniň ýokdugyny we Şotlandiýa üçin täze garaşsyzlyk referendumynyň gün tertibinde ýokdugyny aýtdy.

2014-nji ýylda geçirilen taryhy referendumda Şotlandiýa 55% "" ok "sesine garşy 45%" Hawa "ses bilen Angliýanyň içinde galmagy saýlady. Şeýle-de bolsa, Angliýanyň Europeanewropa Bileleşiginden (Brexit) çykmagy deňagramlylygy düýpgöter üýtgetdi. Demirgazyk Irlandiýada Belfast şa zenany uniwersiteti tarapyndan geçirilen ýakynda geçirilen soragnama görä, soraga gatnaşanlaryň 66 göterimi “Brexit” Angliýanyň dargamagyny çaltlaşdyrdy diýip hasaplaýarlar. Kardiff sammiti agza ýurtlaryň Londonyň birtaraplaýyn syýasatlaryna garşy öz ykbalyny kesgitlemekde umumy blog döredendigini aýdyň subut edýär.