Haaretz təhlili: YPG-nin Dəməşqlə inteqrasiyası İsrailin “Bölünmüş Suriya” planını necə çökdürdü?

İsrailin aparıcı nəşrlərindən biri olan Haaretz qəzetində dərc olunan təəccüblü təhlil Suriyadakı yeni balansların Təl-Əvivin regional strategiyalarına vurduğu ağır zərbəni ortaya qoydu. Qəzetin təcrübəli yazarı Zvi Barel terror təşkilatı YPG ilə Suriya prezidenti Əhməd Şara administrasiyası arasında əldə edilən kompromis Vaşinqton və Ankaranın dəstəyi ilə “vahid Suriya” hədəfinə gedən yolu təmizlədiyini bildirib. Barelin fikrincə, bu tarixi inkişaf İsrailin sahədəki etnik və məzhəb azlıqlarına əsaslanan bütün strateji oyun planını faktiki olaraq sıfırladı və Şəranın ölkəni öz rəhbərliyi altında birləşdirməsi qarşısındakı ən böyük maneələrdən birini aradan qaldırdı.

İsrailin Bufer Gücü və Kəşfiyyat Bazası Axtarışı

Zvi Barel məqaləsində Təl-Əviv rəhbərliyinin YPG-nin Suriyadakı varlığına təyin etdiyi kritik missiyanı ətraflı izah edib. O, İsrailin Suriyanın şimal-şərqində YPG ünsürlərini həm aktiv kəşfiyyat bazası, həm də İraq və İranda tətbiq olunan siyasətlərə bənzər Dəməşq, Tehran və Ankara üçbucağına qarşı regional tarazlıqları sarsıdacaq bir tampon qüvvə kimi yerləşdirməyi hədəflədiyini bildirib. Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra Türkiyənin dəstəyi ilə tikiləcək monolit və güclü Suriya strukturunun qarşısını almaq istəyən İsrail, meydanda YPG-ni, cənubda isə druz qruplaşmalarını ən mühüm kozır kimi gördü. Xüsusən də cənubdakı Suveyda əyalətində YPG və bəzi druz milislərinin əməkdaşlığı və Dəməşqdə yeni administrasiyaya qarşı ortaq müqavimət xəttinin yaradılması Tel-Əvivin bu bölünmə ssenarilərini qidalandıran ən böyük dəstək nöqtəsi oldu.

İyul 2025-ci il ABŞ-dan Fasilə və Güclü Təzyiq

Barelə görə, 2025-ci ilin iyulunda bölgədə baş verən kritik hadisələr İsrailin irəli sürdüyü məzhəb qorxularının tətiklənməsi üçün zəmin hazırladı. Təl-Əviv bütün Suriyanı idarə etmək qabiliyyətini iflic edəcək məzhəb divarları ilə əhatə olunacağına və bu xaotik siyasi mühitdə əvəzsiz arbitr rolunu öz üzərinə götürəcəyinə ümid edirdi. Lakin İsrailin bu planı regionun iki əsas aktoru olan ABŞ və Türkiyənin strateji baxışlarına tamamilə ziddir. ABŞ prezidenti Donald Trampın Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda Suriya prezidenti Əhməd Şara ilə qucaqlaşması Vaşinqtonun kürd kartından əl çəkdiyi ən konkret bəyanat oldu. Bu proses zamanı ABŞ-ın Ankaradakı səfiri və Suriya-İraq xüsusi nümayəndəsiTom BarakDəməşq ilə YPG arasında uzlaşma əldə etmək üçün mekik diplomatiyası həyata keçirib. Barakın təşkilata bütün maliyyə və hərbi dəstəyin kəsiləcəyi ilə bağlı ağır təzyiq və təhdidlər edərək onları Dəməşqlə razılaşmağa məcbur etdiyi bildirilib.

Druz kartı və İsrail üçün bölünmə illüziyasının sonu

YPG-nin ləğvi və Dəməşq rəhbərliyinə inteqrasiyası ilə İsrail Suveydada yalnız məhdud sayda druz milis qüvvələri ilə qaldı. İsrail tərəfindən açıq şəkildə dəstəklənən Dürzi lideriHikmət əl-HecriSuveydadakı druzların özlərini "İsrailin bir hissəsi" kimi gördüklərini və hətta oxşar dini bağlara malik olduqlarını iddia etsə də, bu, meydandakı ümumi tendensiyanın dəyişməsi üçün kifayət etmir. Barel vurğulayıb ki, Hicri ABŞ-ın Suriyanın ərazi bütövlüyünü pozmağa son qoyması üçün İsrailə təzyiq göstərməsinə mane ola bilməyəcəyini bilir. Trampın göstərişi ilə Barakın rəhbərlik etdiyi; Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətərin də fəal şəkildə dəstəklədiyi bu inteqrasiya prosesi İsrailə açıq bir xəbərdarlıqdır. Haaretz qəzetinin yazarı Barel bölgədəki təsirini tamamilə itirməmək üçün İsraili “bölünmə illüziyasından” əl çəkməyə və Dəməşq administrasiyasını təkcə düşmən kimi deyil, həm də masa arxasında əyləşə biləcəyi potensial həmsöhbət kimi qəbul etməyə çağırıb.