Haaretz derňewi: YPG-nyň Damask bilen birleşmegi Ysraýylyň “bölünen Siriýa” meýilnamasyny nädip ýykdy?

Ysraýylyň esasy neşirlerinden biri bolan Haaretz gazetinde çap edilen haýran galdyryjy derňew, Siriýadaky täze deňagramlylygyň Tel Awiwiň sebit strategiýalaryna ýetirýän agyr zarbasyny ýüze çykardy. Gazetiň tejribeli ýazyjysy Zvi Barel terror guramasy YPG bilen Siriýanyň prezidenti Ahmed Şaranyň administrasiýasynyň arasynda gazanylan ylalaşygyň Waşington bilen Ankaranyň goldawy bilen "birleşen Siriýa" maksadyna barýan ýoly açandygyny aýtdy. Bareliň pikiriçe, bu taryhy ösüş Ysraýylyň etniki we mezhep azlyklaryna esaslanýan strategiki oýun meýilnamasyny diýen ýaly täzeden düzdi we Şaranyň öz ýolbaşçylygynda ýurdy birleşdirmegindäki iň uly päsgelçilikleriň birini aradan aýyrdy.

Ysraýylyň bufer güýji we aňtaw bazasy gözlegi

Zvi Barel öz makalasynda Tel Awiw administrasiýasynyň YPG-nyň Siriýadaky bolmagy üçin bellän möhüm wezipesini jikme-jik beýan etdi. Ysraýylyň YPG elementlerini Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky aktiw aňtaw bazasy we Yrakda we Eýranda alyp barýan syýasatlaryna meňzeş Damask, Tähran we Ankara üçburçlugyna garşy sebit deňagramlylygyny sarsdyrjak bufer güýji hökmünde ýerleşdirmegi maksat edinýändigini aýtdy. Başar Assad re regimeimi agdarylandan soň, Türkiýäniň goldawy bilen guruljak monolit we güýçli Siriýa gurluşynyň öňüni almak isleýän Ysraýyl, meýdançadaky YPG-ni we günortadaky Druze toparlaryny iň möhüm surnaý kartoçkasy hökmünde gördi. Hususan-da, Günorta Suwaýda welaýatynda YPG we käbir Druze söweşijileriniň hyzmatdaşlygy we Damaskda täze administrasiýa garşy umumy garşylyk liniýasynyň döredilmegi Tel Awiwiň bu bölüniş ssenarilerini üpjün edýän iň uly goldaw nokadydy.

2025-nji ýylyň iýuly ABŞ-dan arakesme we güýçli basyş

Bareliň pikiriçe, sebitde bolup geçen möhüm wakalar 2025-nji ýylyň iýulynda Ysraýyl tarapyndan öňe sürlen mezhep gorkularyna sebäp boldy. Tel Awiw, tutuş Siriýany dolandyrmak ukybyny ysmaz edýän mezhep diwarlary bilen gurşalar we bu bulam-bujar syýasy howada aýrylmaz emin roluny alar diýip umyt edýärdi. Şeýle-de bolsa, Ysraýylyň bu meýilnamasy sebitdäki iki esasy aktýor bolan ABŞ bilen Türkiýäniň strategiki garaýşyna düýbünden ters gelýär. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň, Siriýanyň prezidenti Ahmed Şara bilen Saud Arabystanynyň paýtagty Riýadda gujaklaşmagy, Waşingtonyň kürt kartasyndan ýüz öwürendigi baradaky iň anyk beýannama boldy. Bu etapda ABŞ-nyň Ankaradaky ilçisi we Siriýa-Yrak ýörite wekili Tom Barak Damask bilen YPG arasynda ylalaşyk gazanmak üçin gatnaw diplomatiýasyny amala aşyrdy. Barakyň güýçli basyş we guramanyň ähli maliýe we harby goldawynyň kesiljekdigi bilen haýbat atyp, Damask bilen şertnama baglaşmaga mejbur edilendigi aýdyldy.

Druze kartoçkasy we Ysraýyl üçin bölünişigiň soňy

YPG-iň dargamagy we Damask administrasiýasyna goşulmagy bilen Ysraýyl Suweýdada diňe Druze söweşiji güýçleri bilen çäkli mukdarda galdy. Ysraýyl tarapyndan aç-açan goldanýan Druze lideri Hikmat al-Hekri Suweýdadaky druzlaryň özlerini "Ysraýylyň bir bölegi" hasaplaýandyklaryny we hatda şuňa meňzeş dini baglanyşyklarynyň bardygyny öňe sürse-de, bu meýdanyň umumy tendensiýasyny üýtgetmek üçin ýeterlik däl. Barel, Hejriniň ABŞ-nyň Ysraýyla Siriýanyň territorial bitewiligini bozmazlygy üçin basyş etmeginiň öňüni alyp bilmejekdigini aýtdy. Trumpyň görkezmesi boýunça Barak tarapyndan ýolbaşçylyk edildi; Türkiye, Saud Arabystany we Kataryň hem işjeň goldaýan bu integrasiýa prosesi Ysraýyl üçin açyk duýduryşdyr. Haaretz ýazyjysy Barel Ysraýyly "bölünişik hyýalyndan" ýüz öwürmäge we Damask administrasiýasyny diňe bir duşman hökmünde däl-de, eýsem sebitdäki täsirini doly ýitirmezlik üçin stoluň başynda oturyp biljek söhbetdeş hökmünde kabul etmäge çagyrdy.