İngiltərədə Burnham Dövrü: İqtisadiyyatda Radikal Transformasiya "Mançesterizm" Modeli ilə Başlayır

İngiltərənin baş naziri olan Burnham ölkə iqtisadiyyatında uzun illər davam edən artım dinamikasını kökündən dəyişdirəcək yeni dövrün qapısını açdı. Enerji faturalarının vergi yükünün yüngülləşdirilməsi, sosial mənzil investisiyalarının sürətləndirilməsi, yerli istehsalçıların təşviqi və iqtisadi qərarlarda yerli hökumətlərin çəkisinin artırılması kimi strateji addımlarla Britaniya iqtisadiyyatına yeni istiqamət vermək hədəflənir.

Yeni hökumətin ilk konkret addımı xalqın dolanışıq yükünü azaltmaq oldu. Bununla əlaqədar olaraq İngiltərədə enerji fakturalarına tətbiq edilən 5 faizlik Əlavə Dəyər Vergisinin (ƏDV) oktyabrın 1-dən etibarən 6 ay müddətinə sıfırlanacağı açıqlandı. Bu addım sayəsində Britaniya ev təsərrüfatlarının ildə orta hesabla 45 funt-sterlinq qənaət edəcəyi gözlənilir və bu vergi endiriminin ümumi inflyasiya səviyyəsini 0,1 faiz bəndi azaldacağı təxmin edilir.

"Mançesterizm" yanaşması: Londondan regionlara iqtisadi gücün yayılması

Baş nazir Burnham vəzifəyə başlayarkən xalqa etdiyi ilk müraciətində Britaniya iqtisadiyyatının struktur problemlərinə diqqət çəkdi və keçmiş siyasətləri sərt şəkildə tənqid etdi. İngiltərənin 1980-ci illərdə yanlış iqtisadi yola girdiyini müdafiə edən Burnham, siyasi gücün həddindən artıq mərkəzləşdiyini və iqtisadi gücün nəzarətsiz şəkildə özəlləşdirildiyini vurğuladı. Ölkənin hələ də sənayesizləşdirmə prosesindən tam qurtulmadığını ifadə edən Baş nazir, yerli sənayeni canlandırmaq üçün dövlət satınalmalarından bir vasitə olaraq istifadə edəcəklərini açıqladı. Burnham, həmçinin yaxın aylarda ölkənin gələcəyini formalaşdıracaq 10 illik hərtərəfli inkişaf planını ictimaiyyətlə bölüşəcəyini açıqlayıb.

Bu yeni iqtisadi baxışın əsasını Burnhemin Mançester şəhərinin meri vəzifəsində işləyərkən uğurla həyata keçirdiyi, ictimaiyyət arasında "Mançesterizm" kimi tanınan yerli inkişaf modeli təşkil edir. Bu model iqtisadi qərarların qəbulu mexanizmlərini paytaxt Londonun inhisarından azad edərək regionlara köçürmək və hər bir regiona öz potensialına uyğun inkişaf strategiyaları hazırlamağa imkan vermək məqsədi daşıyır. "Mançesterizm" fəlsəfəsi sərvətin kəmiyyət artımından çox, ədalətli şəkildə bölüşdürüldüyü "daha yaxşı artım" modelinə əsaslanır.

Fiskal Məkanı Daraltmaq və BVF-dən "Ehtiyat" Xəbərdarlıqları

Bernham hökumətinin bu iddialı transformasiya planına ən böyük maneə çox məhdud dövlət büdcəsidir. Hökumət işçilərin vergi yükünü artırmayacağına və yaşayış dəyərini aşağı salacağına söz verdi; O, müdafiə xərclərini artırmaq, dövlət investisiyalarını maliyyələşdirmək və sosial dövlət siyasətini gücləndirmək üçün yeni resurslar yaratmalıdır. Baş nazir Burnhem maliyyə intizamına sadiq qalacaqlarını bildirsə də, onların manevr imkanları olduqca dar görünür.

İngiltərənin hörmətli beyin mərkəzlərindən biri olan Resolution Foundation tərəfindən aparılan təhlil, hökumətin fiskal qaydalar çərçivəsində fəaliyyət imkanının 23,6 milyard funt-sterlinqdən təxminən 10 milyard funta qədər azaldığını ortaya qoyur. Təşkilat büdcədə xərclənməyi gözləyən ehtiyat vəsaitin olmadığına dair açıq xəbərdarlıqlar edir. Eynilə, Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) öz hesabatında çətin büdcə şərtləri səbəbindən Böyük Britaniyanın dövlət xərclərini nəzarətsiz şəkildə artırmaq üçün marjanın olmadığını vurğuladı. BVF tövsiyə etmişdir ki, enerji xərclərinə dəstək büdcə intizamı çərçivəsində balanslaşdırılmalıdır.

BVF həmçinin Böyük Britaniya hökumətinin Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin yaratdığı enerji böhranlarına qarşı atacağı addımların "sıx məqsədyönlü, müvəqqəti və büdcə balanslaşdırılmış" olmasının vacibliyini vurğulayıb. Qurumun proqnozlarına görə, Britaniya iqtisadiyyatının artım tempi 2025-ci ildəki 1,4 faizdən 2026-cı ildə 1 faizə enəcək.Qlobal enerji təchizatında mümkün yeni fasilələrin bu yavaşımanı daha da dərinləşdirə biləcəyi bildirilir.

İnflyasiya Spiralı və İngiltərə Bankının Faiz Dərəcəsi Çıxışı

Büdcə məhdudiyyətləri ilə yanaşı, qlobal hadisələrin enerji qiymətləri üzərində yaradacağı inflyasiya təzyiqləri də Burnham administrasiyasının əsas sınaqlarından biri olacaq. Son məlumatlara görə, Böyük Britaniyada illik inflyasiya may ayında 2,8 faiz səviyyəsindən aşağı düşərək iyunda 2,6 faizə enib. Bu azalmada ABŞ və İran arasında əldə olunan müvəqqəti razılaşmadan sonra qlobal enerji qiymətlərinin zəifləməsi təsirli olmuşdur. Bununla belə, regionda gərginlik yenidən artmağa meyllidir və inflyasiyanın yenidən yüksələ biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları davam etdirir.

Britaniya Milli İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar İnstitutunun (NIESR) apardığı qiymətləndirmələrə görə, inflyasiyanın indiki eniş tendensiyası yeni hökumət üçün müvəqqəti rahatlama təmin edə bilsə də, bu vəziyyət uzun sürməyəcək. İyul ayından etibarən inflyasiyanın yenidən yüksəliş tendensiyasına girəcəyi və bu yüksəliş tendensiyanın 2027-ci ilin birinci rübünə qədər davam edəcəyi gözlənilir. Bu ssenari baş verərsə, İngiltərə Bankının (BoE) faiz dərəcəsinin azaldılması proseslərində qərar qəbul etmə sahəsi ciddi şəkildə məhdudlaşdırıla bilər.