İran-ABŞ atəşkəsindəki böhran: Tehrandan Reuters-ə sərt bəyanatlar

Tehran və Vaşinqton arasında gərginlik artdıqca, İran iki ölkə arasında müvəqqəti atəşkəsin uzadılacağına dair iddiaları açıq şəkildə təkzib edib. Reuters xəbər agentliyinə danışan yüksək rütbəli İran rəsmisi, müvəqqəti razılaşma çərçivəsində atəşkəsin uzadılması üçün ABŞ ilə heç bir danışıqların olmadığını açıqlayıb. İranlı mənbə bəyan edib ki, Vaşinqton administrasiyası ilk növbədə mövcud razılaşmaya sadiq qalmalı və öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün şəffaf cədvəl təqdim etməlidir.

Bu bəyanatlar Anadolu Agentliyinin Pakistan hökumətindəki mənbələrə əsaslanaraq tərəflərin 60 günlük atəşkəsin uzadılması ilə bağlı razılığa gəldiyini iddia etdiyi xəbərdən dərhal sonra gəldi. Bu dezinformasiya müzakirəsi regionda diplomatik dalana dirəndiyini bir daha ortaya qoydu.

"Müqavilə 48 saat ərzində pozulub" ittihamı

Keçən iyun ayında Tehran və Vaşinqton administrasiyası arasında imzalanmış müvəqqəti saziş bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və daimi dayandırılmasını vəd edirdi. Lakin ABŞ prezidenti Donald Tramp iyulun 7-də sazişin başa çatdığını elan etdikdən sonra diplomatik proses sürətlə iflasa uğradı. Tehran administrasiyası Vaşinqtonu öz öhdəliklərini sistematik şəkildə pozmaqda ittiham etməkdə davam edir.

Atəşkəsin uzadılmasının hazırkı mərhələdə qətiyyən gündəmdə olmadığını təkrarlayan iranlı mənbə Reuters-ə açıqlamasında aşağıdakı ciddi ittihamları səsləndirib:

"Müddətinin uzadılması qətiyyən müzakirə mövzusu deyil. Çünki ABŞ imzalanandan cəmi 48 saat sonra əldə etdiyi müvəqqəti razılaşmanı pozdu və bir neçə gün sonra isə razılaşmadan tamamilə çıxdığını açıqladı."

Hörmüz Boğazında Böhran və Qlobal Enerji Dəhlizində

Müvəqqəti razılaşmada nəzərdə tutulan 60 günlük müddət tərəflər üçün çox daha əhatəli və qlobal problemləri, xüsusən də İranın mübahisəli nüvə proqramını həll edəcək yekun razılaşmaya nail olmaq üçün çevik bir müddət idi. Danışıqlar masasına tam oturmaq üçün Livanda daimi atəşkəs, Fars körfəzində naviqasiya azadlığının təmin edilməsi və İrana neft ixracına bəzi istisnaların verilməsi kimi ilkin şərtlər var idi.

Lakin, suverenlik mübahisələri və strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazı ilə bağlı hərbi gərginlik səbəbindən daimi sülh axtarışları çıxılmaz vəziyyətə düşüb. Tehran administrasiyası; O bildirir ki, Birləşmiş Ştatlar konstruktiv mövqe tutmasa, İranın dondurulmuş vəsaitlərini buraxmasa və müharibəni bitirəcək şərtləri qəbul etməsə, bu kritik dəniz yolunu bağlı saxlamaqda qərarlıdır.

Birbaşa əlaqə yoxdur: Pakistan və Qətər fəaliyyətdədir

Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İran ərazisinə hərbi hücumlarından sonra başlayan müharibə zamanı Tehran qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazını faktiki olaraq nəqliyyata bağladı. İranın xarici işlər naziri Abbas Arakçi bazar günü verdiyi açıqlamada böhranın diplomatik ölçüsünə toxunaraq, iki ölkənin birbaşa əlaqə saxlamadığını təsdiqləyib.

Nazir Arakçi bəyan edib ki, Vaşinqton administrasiyası müvəqqəti razılaşmanı pozmağa davam etdikcə Tehran birbaşa danışıqlar masasına əyləşməyəcək və diplomatik mesajların yalnız vasitəçi rolunu oynayan Pakistan və Qətər vasitəsilə həyata keçirildiyini vurğulayıb.