Eýran-ABŞ atyşygyň krizisi: Tährandan Roýter habar gullugyna gödek sözler

Tähran bilen Waşingtonyň arasyndaky dartgynlygyň güýçlenmegi bilen Eýran iki ýurduň arasyndaky wagtlaýyn ýaraşygyň uzaldyljakdygy baradaky aýyplamalary aç-açan inkär etdi. Eýranyň ýokary derejeli resmisi “Roýter” habar gullugy bilen söhbetdeşlikde ABŞ bilen wagtlaýyn şertnamanyň çäginde ýaraşygy uzaltmak barada gepleşikleriň ýokdugyny aýtdy. Eýran çeşmesi Waşington administrasiýasynyň ilki bilen häzirki şertnama boýun bolmalydygyny we borçnamalaryny ýerine ýetirmek üçin aç-açan tertibi görkezmelidigini aýtdy.

Bu sözler, Anadolu gullugy tarapyndan Pakistanyň hökümet çeşmelerine esaslanýan habarlardan soň, taraplaryň 60 günlük ýaraşyk şertnamasyny uzaltmak barada ylalaşandyklaryny öňe sürdi. Bu dezinformasiýa jedeli sebitdäki diplomatik kynçylyklary ýene bir gezek ýüze çykardy.

"48 sagadyň dowamynda bozulan şertnama" aýyplamasy

Geçen iýunda Tähran bilen Waşington administrasiýasynyň arasynda gol çekilen wagtlaýyn şertnama ähli frontlardaky harby operasiýalaryň derrew we hemişelik togtadylmagyny wada berdi. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump şertnamanyň 7-nji iýulda gutarandygyny yglan edeninden soň diplomatik proses çalt ýykyldy. Tähran administrasiýasy Waşingtony öz borçnamalaryny yzygiderli bozmakda aýyplaýar.

Ot açyşlygyň uzaldylmagynyň häzirki döwürde gün tertibinde däldigini gaýtalap, Eýran çeşmesi Roýter habar gullugyna beren bahalarynda aşakdaky çynlakaý aýyplamalary öňe sürdi:

"Döwri uzaltmak hökman stoluň üstünde däl. ABŞ gol çekilenden bary-ýogy 48 sagat soň gazanylan wagtlaýyn şertnamany bozandygy sebäpli birnäçe günden soň şertnamadan doly çykandygyny mälim etdi."

Hormuz bogazyndaky krizis we global energiýa koridory

Aralyk şertnamada göz öňünde tutulan 60 günlük tarap, has giňişleýin we global meseleleri, esasanam Eýranyň jedelli ýadro programmasyny çözjek gutarnykly ylalaşyk gazanmak üçin çeýe döwür boldy. Gepleşik stolunda doly oturmak üçin Liwanda hemişelik ýaraşyk, Pars aýlagynda nawigasiýa azatlygyny kepillendirmek we Eýranyň nebit eksport etmegi üçin käbir ýeňillikler ýaly şertler bardy.

Şeýle-de bolsa, özygtyýarlylyk jedelleri we strategiki taýdan möhüm Hormuz bogazy bilen baglanyşykly harby dartgynlyk sebäpli hemişelik parahatçylygy gözlemek kyn ýagdaýa geldi. Tähran administrasiýasy; Amerikanyň Birleşen Ştatlary konstruktiw pozisiýa eýelemese, doňdurylan Eýran gaznalaryny boşatmasa we urşy bes etjek şertleri kabul etmese, bu möhüm deňiz ýoluny ýapyk saklamagy maksat edinýändigini aýtdy.

Göni aragatnaşyk ýok: Pakistan we Katar hereket edýär

28-nji fewralda ABŞ we Ysraýylyň Eýranyň territoriýasyna eden harby hüjümlerinden soň başlanan söweşde Tähran dünýädäki nebit we suwuklandyrylan tebigy gaz (LNG) söwdasynyň bäşden bir bölegi geçýän Hormuz bogazyny netijeli ýapdy. Krizisiň diplomatik ölçeglerine ünsi çekip, Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi ýekşenbe güni eden çykyşynda iki ýurduň göni aragatnaşyk saklamaýandygyny tassyklady.

Ministr Arakçi, Waşington administrasiýasy wagtlaýyn şertnamany bozmagy dowam etdirýänçä, Tähranyň göni gepleşik stolunda oturmajakdygyny aýtdy we diplomatik habar alyş-çalşygynyň diňe araçy rol oýnaýan Päkistan we Kataryň üsti bilen amala aşyrylýandygyny aýtdy.