Hytaýyň prezidenti Si Szinpin ABŞ-da: Busan şertnamasy 10-njy ýanwara çenli uzaldyldy

Hytaýyň prezidenti Si Szinpin we aýaly Ping Liýuen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump we aýaly Melania Trump tarapyndan Meriländdäki Endrýu howa bazasynda resmi saparyň çäginde ABŞ-a gitdiler. Bu hoş geldiňiz, ABŞ-nyň prezidenti Jon F. Kennedi 1962-nji ýylda Iňlis premýer-ministri Harold Makmillany garşy alanyndan bäri, Papadan başga döwlet baştutanyny ilkinji gezek garşy aldy.

Söwda, Eastakyn Gündogar we emeli intellekt sammitiň gün tertibinde

Hytaýyň prezidenti Si şu gün sagat 19: 00-da ABŞ-nyň prezidenti Trump bilen ikitaraplaýyn gepleşiklere başlar. Duşuşykda nyrhlar, tehnologiýa çäklendirmeleri we seýrek ýer elementleriniň eksporty, şeýle hem Eastakyn Gündogardaky söweş we emeli intellekt howpsuzlygy ýaly iki ýurduň arasyndaky söwda jedelleri ara alnyp maslahatlaşylar.

Leadersolbaşçylaryň ozal ykdysady we söwda jedellerinde gazanylan wagtlaýyn ylalaşyklary saklamak arkaly gatnaşyklarda durnuklylygy saklamaga ünsi jemlemegine garaşylýar. Sammitiň möhüm mowzuklaryndan biri bolan Eastakyn Gündogardaky söweşiň Hormuz bogazynda we Bab al-Mandab bogazynda energiýa transportyny kesip biljekdigi global energiýa howpsuzlygy meselesinde alada döredýär. ABŞ-nyň Russiýa we Eýrana garşy sanksiýalaryny giňeltmegi Hytaý bilen gepleşikleriň ykdysady ölçegine täsir edip biljek ösüş hökmünde tapawutlanýar.

Emeli intellekt howpsuzlygynyň çäginde iki ýurduň arasynda maglumat paýlaşmagy we bolup biljek howplardan irki duýduryşlary öz içine alýan "emeli intellekt gepleşikleri" başlar diýlip garaşylýar. ABŞ AI howpsuzlygyna abanýan töwekgelçiliklere gözegçilik etmek bilen bir hatarda, Hytaý has giňişleýin AI dolandyryşyny goldaýar. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň emeli intellektini dörediji kompaniýalar hytaý kompaniýalarynyň "distillasiýa" usuly bilen öz modellerinden maglumatlary ogurlaýandyklaryny we Waşington administrasiýasyndan seresaplylyk talap edýändigini öňe sürýärler.

Iki ýurt ozal özara nyrhlary yza süýşürmek, seýrek toprak elementlerine eksport gözegçiligini gowşatmak we käbir söwda çäklendirmelerini yza süýşürmek barada ylalaşdylar. Maý aýynda Trumpyň Hytaýa eden sapary wagtynda söwda we maýa goýum geňeşlerini döretmek, käbir önümleriň nyrhlaryny arzanlatmak we Hytaý ABŞ-dan ýolagçy uçarlaryny satyn almak ýaly meseleler boýunça ylalaşyk gazanyldy.

Busan şertnamasy 10-njy ýanwara çenli uzaldyldy

ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent Hytaý bilen noýabr aýynda gutarjak Busan şertnamasyny 10-njy ýanwara çenli uzaltmak barada ylalaşandyklaryny mälim etdi. Fox News habar gullugyna beren interwýusynda Bessent Hytaýyň premýer-ministriniň orunbasary Hy Lifing bilen ýekşenbe güni Nýu-Yorkorkda geçirilen 12 sagatlyk duşuşygynda henizem gutarmadyk käbir meseleleriň bardygyny aýtdy.

ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky gatnaşyklar, ABŞ-nyň nyrhlarynyň ýokarlanmagy we tehnologiýa çäklendirmeleri we Hytaýyň seýrek ýer elementlerine gözegçilik etmek ugrundaky ädimleri sebäpli Trumpyň ikinji möhletinde häkimiýet başynda bolan döwründe dartgynlaşdy. 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda Günorta Koreýanyň Busan şäherinde Trump bilen Siiň duşuşygynda taraplar wagtlaýyn ylalaşyk gazandylar.

Busanda geçirilen ýygnakda iki ýurt 2025-nji ýylyň 10-njy noýabryndan başlap biri-birine ulanylýan 24 göterim goşmaça nyrhy 2025-nji ýylyň 10-njy noýabryndan başlap bir ýyl yza süýşürmek kararyna geldi.

Netijede, 29-njy sentýabrda Waşington administrasiýasy daşary ýurt kompaniýalarynyň eksport gözegçiligini ulanýan guramanyň sanawynda 50 göterimden gowrak paýy bolan hyzmatdaşlygy öz içine alýan düzgüniň güýje girmegini bir ýyl yza süýşürdi. Şeýle hem Hytaý seýrek toprak elementlerine eksporta gözegçilik etmek baradaky 9-njy oktýabrdaky kararlary bir ýyl yza süýşürmäge razy boldy. ABŞ Hytaý gämileri üçin goşmaça port tölegleri baradaky karary bir ýyl yza süýşürjekdigini, Hytaý bolsa ar alyş çärelerini yza süýşürjekdigini habar berdi.