Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ABD'de: Busan Mutabakatı 10 Ocak'a Uzatıldı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve eşi Pıng Liyüen, resmi bir ziyaret kapsamında gittikleri ABD'de, Maryland eyaletindeki Andrews Hava Üssü'nde ABD Başkanı Donald Trump ve eşi Melania Trump tarafından karşılandı. Bu karşılama ile bir ABD başkanı, 1962 yılında John F. Kennedy'nin İngiltere Başbakanı Harold Macmillan'ı karşılamasından bu yana ilk kez Papa dışında bir devlet başkanını havalimanında karşılamış oldu.

Şi Cinping, ülkeye varışında yaptığı yazılı açıklamada, Çin ve ABD'nin rakip değil, ortak olması gerektiğini belirtti.

"Çin halkının büyük dirilişi" ile "Amerika'yı yeniden büyük yapma" vizyonlarının el ele ilerleyebileceğini ve birbirini tamamlayarak dünyaya fayda sağlayabileceğini vurgulayan Şi, işbirliğinin dayanak noktası olduğu, yapıcı bir stratejik istikrar ilişkisini güçlendirmeyi istediklerini ifade etti. ABD'ye son ziyaretini 2015'te yapan Şi, 11 yıl aradan sonra bu ülkeye ilk ziyaretini gerçekleştiriyor.

Zirvenin Gündeminde Ticaret, Orta Doğu ve Yapay Zeka Var

Çin Devlet Başkanı Şi, bugün T.S.İ 19.00'da ABD Başkanı Trump ile ikili görüşmelere başlayacak. Görüşmede iki ülke arasındaki tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementlerinin ihracatı gibi ticari anlaşmazlıkların yanı sıra Orta Doğu’daki savaş ve yapay zeka güvenliği ele alınacak.

Liderlerin, ekonomik ve ticari anlaşmazlık konularında daha önce varılan geçici uzlaşmaları sürdürerek ilişkilerde istikrarı korumaya odaklanması bekleniyor. Zirvenin önemli başlıklarından biri olan Orta Doğu’daki savaşın, Hürmüz ve Babülmendeb boğazlarındaki enerji taşımacılığını aksatma ihtimali küresel enerji güvenliği açısından endişe yaratıyor. ABD’nin Rusya ve İran’a yönelik yaptırımlarını genişletmesi de Çin ile yapılacak görüşmelerin ekonomik boyutunu etkileyebilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Yapay zeka güvenliği kapsamında iki ülkenin, olası tehditlere karşı bilgi paylaşımı ve erken uyarıyı içeren bir “yapay zeka diyaloğu” başlatması bekleniyor. ABD yapay zeka güvenliğine yönelik risklerin kontrol edilmesine odaklanırken, Çin daha kapsamlı bir küresel yapay zeka yönetimi oluşturulmasını savunuyor. Öte yandan ABD'li yapay zeka geliştiricisi şirketler, Çinli şirketlerin "damıtma" adı verilen yöntemle kendi modellerinden veri çaldığını iddia ederek Washington yönetiminden tedbir almasını talep ediyor.

İki ülke daha önce karşılıklı tarifelerin ertelenmesi, nadir toprak elementleri üzerindeki ihracat kontrollerinin gevşetilmesi ve bazı ticari kısıtlamaların ertelenmesi konusunda anlaşmıştı. Trump’ın mayıs ayındaki Çin ziyaretinde de ticaret ve yatırım kurullarının kurulması, bazı ürünlerde tarife indirimlerinin görüşülmesi ve Çin’in ABD’den yolcu uçağı alması gibi konularda mutabakata varılmıştı.

Busan Mutabakatı 10 Ocak'a Kadar Uzatıldı

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin ile kasım ayında sona erecek Busan mutabakatının 10 Ocak'a kadar uzatılması konusunda anlaştıklarını açıkladı. Bessent, Fox News'e verdiği röportajda, Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng ile pazar günü New York'ta gerçekleştirdiği ve 12 saat süren görüşmede hala tamamlanmamış bazı hususlar olduğunu belirtti.

ABD ile Çin arasındaki ilişkiler, Trump'ın ikinci iktidar döneminde ABD'nin tarife artışları ve teknoloji kısıtlamaları ile Çin'in nadir toprak elementlerinin kontrolüne yönelik adımları nedeniyle gerilmişti. Trump ile Şi'nin Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan şehrinde yaptığı görüşmede taraflar geçici uzlaşmaya varmıştı.

Busan'daki görüşmede iki ülke, "karşılıklı tarifeler" kapsamında birbirlerine uyguladıkları yüzde 24 ek tarifeyi 10 Kasım 2025'ten itibaren bir yıl erteleme kararı almıştı. Çin, fentanil ve öncül maddelerinin ihracatının kontrolü konusunda adım atmayı taahhüt ederken, ABD de Çin'e uyguladığı yüzde 20 ek gümrük tarifesini yüzde 10'a düşüreceğini bildirmişti.

Son olarak Washington yönetimi 29 Eylül’de, ihracat kontrolü uyguladığı varlık listesindeki yabancı şirketlerin yüzde 50’yi aşan pay sahibi olduğu ortaklıkları kapsayan kuralın yürürlüğe girmesini bir yıl ertelemiş; Çin de nadir toprak elementlerinin ihracat kontrolüne ilişkin 9 Ekim kararlarını bir yıl ertelemeyi kabul etmişti. ABD, Çin gemilerine yönelik ek liman ücreti kararını, Çin de buna misilleme olarak aldığı tedbirleri bir yıl erteleyeceğini duyurmuştu.